• این شبکه قابلیت اطمینان بالایی دارد و مسیریابی در آن ساده است(Bag&eta1, 2014,101 – ۱۰۵).

• گران و پیچیده است که این دو عامل پیاده سازی آن را مشکل می‌کند(Bag&eta1, 2014,101 – ۱۰۵).

ستاره: در این توپولوژی همه گره‌ها به یک گره مرکزی متصل هستند. گره مرکزی نسبت به سایر گره در مدیریت و مسیریابی پیام‌ها باید دارای قابلیت بیشتری باشد. این توپولوژی به عنوان شبکه LAN^[38] مورد استفاده قرار می‌گیرد(Lewis, 2004).
ویژگی ها:

• سیم کشی ارزان و آسان است.

• قابلیت اطمینان بالایی دارد و نگهداری و مدیریت آن ساده است.

• مکان یابی و تعمیر قسمت خراب ساده است(Bag&eta1, 2014,101 – ۱۰۵).

• همه گره‌ها سیگنال یکسانی را دریافت می‌کنند در نتیجه پهنای باند تقسیم می‌شود.

• اگر سوئیچ گره مرکزی خراب شود شبکه از کار می‌افتد(Bag&eta1, 2014,101 – ۱۰۵).

باس: در این توپولوژی، همه گره‌ها به یک باس متصل هستند و پیام‌ها روی باس در همه گره‌ها منتشر می‌شوند. هر گره آدرس مقصد را در سر پیام چک می‌کندو پیام‌های آدرس مربوطه را پردازش می‌کند. توپولوژی باس غیرفعال است، زیرا هر گره به راحتی پیام‌ها را دریافت می‌کند و مسئول ارسال دوباره پیام‌ها نیست(Lewis, 2004).
ویژگی ها

• • ساخت این شبکه ساده است.(مناسب برای شبکه‌های کوچک و سریع)

• گره‌های اضافی را در هر جایی روی باس می‌توان اضافه نمود.

• این توپولوژی نسبت به توپولوژی ستاره به سیم کشی کمتری نیاز دارد(Bag&eta1, 2014,101 – ۱۰۵).

• در این توپولوژی خراب شدن کانال سبب از کار افتادن کل شبکه می‌شود.

• طول باس توسط تلفات کابل یا سیگنال محدود می‌شود.

• شناسایی عیب و رفع آن در این شبکه کار سخت و وقت گیری است(Bag&eta1, 2014,101 – ۱۰۵).

شبکه کاملاً متصل: در این شبکه همه گره‌ها به هم متصل هستند. این توپولوژی به علت افزونگی و تحمل پذیری خطای بالایش بیشتر در شبکه ^[۳۹]WAN مورد استفاده قرار می‌گیرد(Bag&eta1, 2014,101 – ۱۰۵). وقتی گره‌ای به این شبکه اضافه می‌شود تعداد اتصالات بطور نمایی افزایش می‌یابد(Lewis, 2004).
۲-۶٫ لایه های شبکه
پشته پروتکلی دارای پنج لایه افقی شامل لایه های فیزیکی^[۴۰], پیوند داده^[۴۱], شبکه^[۴۲], انتقال^[۴۳], و کاربرد^[۴۴] و سه لایه عمودی مدیریت توان^[۴۵], مدیریت جابجایی^[۴۶], و مدیریت عملیات^[۴۷] است(Akyildiz& eta1, 2002,102-114).
لایه فیزیکی وظیفه مدولاسیون و ارسال و دریافت در سطح پایین را بر عهده دارد. پروتکل کنترل دستیابی واسط^[۴۸] باید قادر باشد با حداقل تصادم به روش پخش همگانی با هر گره همسایه ارتباط برقرار کند. لایه شبکه عملیات مسیردهی داده هایی که از لایه انتقال می آیند را بر عهده دارد. لایه انتقال وظیفه مدیریت جریان انتقال بسته ها را در صورت نیاز کاربرد, بر عهده دارد. بسته به کاری که شبکه برای آن طراحی شده انواع مختلف نرم افزارهای کاربردی می تواند روی لایه کاربرد استفاده شود و خدمات مختلفی را ارائه نماید.
لایه عمودی مدیریت توان با دخالت در کلیه لایه های افقی چگونگی مصرف توان برای گره را تعیین می کند. در واقع برای کاهش مصرف انرژی به الگوریتم ها و پروتکل های توان-آگاه^[۴۹] نیازمندیم. مثلاً اینکه یک گره پس از دریافت پیغام از یکی از همسایه هایش، قسمت دریافت کننده اش را خاموش کند تا باعث جلوگیری از دریافت دوباره پیغام و در نتیجه کاهش مصرف انرژی ‌گردد. ایده دیگری که می تواند همزمان مورد استفاده قرار گیرد این است که اگر گره ای به سطح پایین انرژی برسد به همسایه هایش اعلام همگانی می کند که انرژی اش در حال اتمام است و نمی تواند در مسیردهی پیغامها شرکت داشته باشد. گره های همسایه پس از آن پیغام ها را از طریق گره های دیگر مسیردهی خواهند کرد.

شکل۲-۳٫ پشته پروتکلی شبکه حسگر(Raghuwanshi, 2003)
لایه عمودی مدیریت حرکت, روش های مکان-آگاه^[۵۰] را بکار می‌گیرد. جابجایی گره را تشخیص داده و ثبت می کند بنابراین یک مسیر برگشت تا کاربر همیشه مدیریت می شود و رد گره متحرک دنبال می شود.
مدیریت عملیات، وظایف گره ها را زمانبندی کرده و متعادل می سازد. مثلاً اگر وظیفه حس کردن به یک ناحیه معین محول شود همه گره‌های حسگر آن ناحیه لازم نیست عملیات حس کردن را بطور همزمان انجام دهند بلکه این وظیفه می تواندبه برخی گره ها مثلاً به گره هائی که دارای ترافیک کمتر یا انرژی بیشتر هستند محول شود. برای تضمین این نکته باید از الگوریتم های کار-آگاه^[۵۱] استفاده نمود.
۲-۷٫ پروتکل MAC ^[۵۲]
پروتکل MAC کارها را در کانال مشترک هماهنگ می‌کند. در بسیاری کاربردها، با بهره گرفتن از پروتکل‌های MAC بی‌سیم در صورت عدم دریافت یا ارسال پیام توسط گره، گره مورد نظر به مد خواب می‌رود تا در انرژی مصرفی صرفه جویی شود. یک پروتکل MAC کارا در شبکه حسگر بی‌سیم باید مصرف توان پایینی داشته باشد، از تصادف جلوگیری کند، توسط کدهای با طول کوتاه پیاده‌سازی شود و نسبت به تغییرات فرکانس رادیوئی و شرایط شبکه‌بندی تحمل پذیر باشد(Stankovic, 2006). یک نمونه خوب پروتکل MAC برای شبکه‌های حسگر بی‌سیم ^[۵۳]B-MAC است. B-MAC قابلیت پیکره‌بندی بالایی دارد و در حافظه با سایز کوچک و کد با طول کوتاه قابل پیاده‌سازی است. B-MAC از چهار قسمت اصلی تشکیل شده است. تعیین وضوح کانال(CCA)^[54]، قطع کردن بسته^[۵۵]، تأیید لایه پیوند داده^[۵۶]، دریافت کم توان^[۵۷]. در CCA، B-MAC در حالت بی‌باری از میانگین متحرک وزن‌دار نمونه‌ها^[۵۸] استفاده می‌کند تا نویز زمینه را تعیین کند و تعیین نویز زمینه سبب شناسایی راحت‌تر بسته‌های می‌شود. قطع بسته در یک رنج خطی تغییر می‌کند که این عمل سبب کاهش تأخیر می‌شود. B-MAC تأیید لایه پیوند داده را بسته به بسته انجام می‌دهد. طرح دریافت کم توان در گره‌های دارای سیکل خواب و بیدار انجام می‌گیرد.
۲-۸٫ استاندارد شبکه حسگر هوشمند
۲-۸-۱٫ استاندارد IEEE 1451.x
IEEE 1451 یک روش کلی بر ای اتصال حسگرهای متفاوت تولیدی توسط سازندگان مختلف است. یک سیستم توسعه یافته تعداد محدود و انتخاب شده‌ای از حسگرها را پشتیبانی می‌کند. در صورت اضافه‌ شدن حسگری به سیستم، رابط‌ها و نرم‌افزارهای مخصوصی برای پیکره‌بندی جدید مورد نیاز است. IEEE و NIST از ۱۹۹۳ استاندارد IEEE 1451 را پشتیبانی می‌کنند(Chen, 2004). IEEE 1451 استاندارد کلی بعنوان رابط مبدل و رابط شبکه فراهم می‌کند(Bhosale &Sobolewski, 2009,322 – ۳۲۹).

• IEEE 1451.: این بخش ساختار ^[۵۹]TEDS، پروتکل‌های تبادل پیام و مجموعه دستورات برای مبدل‌ها را تعیین می‌کند.

• IEEE 1451.1: توزیع و جمع آوری اطلاعات را روی شبکه IP متداول مشخص می‌کند. مدل اطلاعاتی پردازنده کاربردی شبکه (NCAP)^[60] را مشخص می‌کند.

• IEEE 1451.2: ماژول رابط هوشمند مبدل (STIM)^[61] برای ارتباطات بین مبدل و میکروپروسسور و برگه اطلاعاتی الکترونیکی مبدل (TEDS) مورد استفاده برای شرح مشخصات حسگرها را معین می‌کند. STIM در شکل ۲-۵ نشان داده شده است.

• IEEE 1451.3: ماژول رابط باس مبدل (TBIM)^[62] و یک رابط بین NCAP و TBIM برای سیستم‌های چند افتی^[۶۳] پراکنده را معین می‌کند.

• IEEE 1451.4: پروتکل‌های ارتباطی مد ترکیبی^[۶۴] و فرمت‌های TEDS را معین می‌کند.

• IEEE 1451.5: این بخش اطلاعاتی را مشخص می‌کند تا حسگرها و دستگاه‌های موافق با ۱۴۵۱ بطور بی‌سیم با یکدیگر ارتباط برقرار کنند.

• IEEE 1451.6: این اطلاعات لازم برای باس ^[۶۵]CAN است]۱۳،۱۴،۳۰[.

هند

تشویق برای استفاده از منابع تولید انرژی تجدیدپذیر

ایتالیا

کاهش انتشار گازهای مخرب و بهبود بازده انرژی

هلند

کاهش CO₂ و بهبود بازده

لهستان

بازده بالای تولید و استفاده از گاز برای تولید انرژی الکتریکی

پرتغال

کاهش CO₂

اسپانیا

ذخیره انرژی، کاهش هزینه های فعلی تولید

انگلستان

کاهش CO₂ ، تجدید ساختار بالا رفتن بازده انرژی

۱-۴- مشکلات میکرو گرید
همانند تمامی تکنولوژی های امروزی گسترش سیستمهای میکروگرید در صنعت برق نیز با چالشهایی روبه رو است از جمله:
عدم وجود استانداردهای لازم
از آنجا که میکروگرید مبحث جدیدی میباشد هنوز استاندارهای مناسبی برای عملکرد آن در بخش های مختلف در دسترس نمیباشد. به عنوان مثال هنوز استانداردهایی در زمینهی ترکیب منابع تولید پراکنده در میکروگرید به منظور افزایش کیفیت توان موجود نمی باشد.
موانع قانونی و اداری
در بسیاری از کشورها هیچ قانونی به منظور انرژی پاک به منظور بستری برای توسعه و عملکرد میکروگرید موجود نیست.
انحصار بازار
اگر چه میکروگرید موجب تعادل اقتصادی در بازار میشود اما در شرایطی که میکروگرید در حالت جزیرهای یا جدا از شبکه بارهای با اولویت را تغذیه میکند و انرژی حاصل از شبکهی اصلی در دسترس نیست، خرده فروشی کنترل قیمت بازار را از دست خواهد داد و بازار دچار انحصار خواهد شد.
مشکلات فنی
به دلیل عدم وجود تجارب فنی کافی در این زمینه، ترکیب و کنترل تعداد زیادی منابع تولید پراکنده در سطح ولتاژ توزیع مشکلات بسیاری را در زمینهی پایداری و کیفیت توان، کنترل تعادل توان و حفاظت به وجود خواهد آورد که این مشکلات در سالهای اخیر توجه بسیاری از پژوهشگران را به خود جلب کرده است. از جمله:
الف) پایداری و کیفیت توان
با حضور منابع کوچک تولید انرژی در میکروگرید و دو طرفه شدن جهت پخش توان، مشکلاتی نظیر عدم تعادل در توان راکتیو و ولتاژ به وجود خواهد آمد. همچنین ادوات الکترونیک قدرت در کنار مزایای بسیار خود باعث تزریق هارمونیک به شبکه خواهند شد. علاوه بر این حضور تعدادی از منابع تولید پراکنده شامل منابعی با قابلیت تولید توان راکتیو و منابعی با عدم قابلیت تولید توان راکتیو علاوه بر تاثیر بر ساختار و فرکانس شبکه بحث کنترل توان راکتیو را با چالشهای جدی روبه رو میکند.
ب)حفاظت
در شبکه های سنتی جهت عبور توان از سمت شبکهی انتقال به سمت توزیع میباشد. حضور DG^[7]ها در میکروگرید باعث جاری شدن توان در خلاف جهت مذکور میشود و همچنین چون میکروگرید میبایست در دو مد متصل به شبکه و جدا از شبکه بهره برداری شود، نیاز به طرحهای حفاظتی مجزا در این دو حالت مشکلاتی را در هماهنگی بین رلههای حفاظتی به وجود خواهد آورد.
۱-۵- بیان مسئله و پیشینه تحقیق
از مطالب ذکر شده در مقدمه بر میآید که دنیای مدرن امروزی به شدت نیازمند انرژی برق با کیفیت و قابلیت اطمینان بالا است. افزایش نیاز به دسترس پذیری و قابلیت اطمینان بالا، نیاز به استفاده از منابع انرژی نو به عنوان تولید کننده، قدیمی شدن شبکه های انتقال و توزیع همه چالشهای امروز را در جهت افزایش قابلیت اطمینان، امنیت و کیفیت توان پیش میبرد. از این رو پژوهشگران و کارشناسان به منظور دست یابی به روش های بهینهتر برای تامین برق، تکنولوژی های جدیدی مثل شبکه های میکروگرید را معرفی نموده اند. حضور میکروگریدها در شبکه های توزیع، مزایای بسیاری را برای مشترکین فراهم مینمایند. میکروگریدها قابلیت فراهم نمودن کیفیت توان مطابق با نیازهای مشترکین را دارا میباشند، در چنین شرایطی واضح هست که داشتن یک استراتژی بهینه برای مکان واحدهای تولید پراکنده در میکروگرید حائز اهمیت است و عدم توجه به آن باعث هدر رفتن وقت و منابع مالی زیاد میشود.
مرجع (Brown et al 2001, 622-627) یک الگوریتم ترتیبی حذفی را برای جایابی و تعیین ظرفیت DGها ارائه می‏دهد، مرجع (El-Khattam 2004, 1674-1684) یک روش جدید ابتکاری مبتنی بر آنالیز هزینه و سود برای تعیین ظرفیت و مکان بهینه‏ی DG انجام می‏دهد، مرجع (Kuri and Li 2004, 2085-2089) روش بهینه ‏سازی الگوریتم ژنتیک را برای توسعه‏ی منابع DG در شبکه‏ی توزیع ارائه می‏دهد، جایابی منابع تولیدات پراکنده که سیستم‏های فتوولتائیک یکی از آنها می‏باشد در تحقیقات زیادی مورد بررسی قرار گرفته است (El-Zonkoly 760-771; Hussain and Roy 2012, 565-570; Abu-Mouti and El-Hawary 2011, 2090-2101; Miranda, Ranito and Proenca 1994, 1927-1933 ). مرجع (Patra, Mitra and Ranade 2005, 2372-2377 ) یک روش گویا و منطقی را برای ساخت میکروگریدها بیان کرده است. اثرات منابع تولید پراکنده بر قابلیت اطمینان و بازده شبکه با حضور بارهای متغییر با زمان در مرجع (Zhu 2006, 419-427) مورد مطالعه قرار گرفته است. در مرجع (روحانی ۱۳۹۰، ۲؛ Basu 2008, 1-4 ) به بررسی قابلیت اطمینان یک شبکه‏ی میکروگرید با جایابی بهینه‏ی تولیدات پراکنده در آن پرداخته شده است در تمامی پژوهشهای صورت گرفته در گذشته از منابع تولید توان پراکنده (DG)، به عنوان منبع تولید توان اکتیو یاد شده است اما در این پروژه سعی شده تا با روشی جدید به مکانیابی بهینهی سیستمهای فتوولتاییک که به عنوان یکی از منابع تولید پراکنده در میکروگریدها شناخته میشوند (که در فصل دوم در مورد آنها بحث خواهد شد) با در نظر گرفتن توان راکتیو تولیدی علاوه بر توان اکتیو، پرداخته شود.
فصل دوم
مروری بر ادبیات و پیشینه تحقیق
۲-۱- ساختار میکروگرید
شکل ۲-۱ شماتیک یک میکروگرید را نشان میدهد. میکروگرید قسمتی از یک سیستم توزیع قدرت الکتریکی را شامل میشود که در پایین دست یک ایستگاه فرعی توزیع قرار گرفته است و شامل انواع مختلف واحدهای DER و استفاده کنندههای الکتریسیته و گرماست.
شکل ۲-۱- یک میکروگرید نمونه شامل انواع تولیدات پراکنده
۲-۲- معرفی سیستم های تولید پراکنده^[۸] و سابقه آن
در اینجا لازم است مقدماتی از تولیدات پراکنده که به عنوان سنگ بنای ساخت سیستمهای میکروگرید هستند بیان شود:
در دهه های اخیر تجدید ساختار صنعت برق و همچنین خصوصی سازی این صنعت مطرح و در برخی کشورها اعمال گشته است. طی این مدت به خاطر بالا بردن بازده بهرهبرداری و تشویق سرمایه گذاران صنعت برق دستخوش تغییرات اساسی از لحاظ مدیریت و مالکیت گردیده است به طوریکه برای ایجاد فضای رقابتی مناسب بخشهای مختلف آن از جمله تولید انتقال و توزیع از هم مستقل گردیدهاند. در محیط تجدید ساختار یافته صنعت برق متقاعد نمودن بازیگران بازار به سرمایهگذاری در پروژه های چندین میلیارد دلاری تولید و انتقال توان آسان نیست. این تغییر و تحولات از یک طرف و عواملی همچون آلودگی محیط زیست، مشکلات احداث خطوط انتقال جدید و پیشرفت فناوری در زمینه اقتصادی نمودن ساخت واحهای تولیدی در مقیاس کوچک در مقایسه با واحدهای تولیدی بزرگ از طرف دیگر باعث افزایش استفاده از واحدهای تولیدی کوچک تحت عنوان” تولیدات پراکنده"گردیده است. اکثر تکنولوژی های تولید پراکنده در جنبه های متعدد مانند عملکرد اندازه و قابلیت گسترش، انعطافپذیر هستند. ضمن اینکه استفاده از تولید پراکنده باعث یک عکس العمل قابل انعطاف به مقداردهی قیمت برق میگردد. تعاریف مختلفی برای تولیدات پراکنده بکار رفته است ولی تعریف جامع و بدون محدودیت آن عبارت است از “منبع انرژی الکتریکی که مستقیماً به شبکه توزیع و یا سمت مصرف کننده وصل میگردد.” مقادیر نامی این تولیدات متفاوت است ولی معمولاً ظرفیت تولید آنها از چند کیلووات تا حدود ۱۰ مگاوات میباشد. این واحدها در پستها و در فیدرهای توزیع در نزدیکی بارها قرار میگیرند (El-Khattam and Salama 2004, 119-128 ). تولید پراکنده انرژی اصطلاح جدیدی نیست. از آغازین روزهایی که بشر برای رفع نیاز خود به انواع مختلف انرژی نیاز داشت تولید پراکنده شکل گرفته است، چرا که این انرژی عملاً در نزدیکی محل مصرف آن تولید میشود. تولیدات پراکنده به صورت محلی مورد استفاده قرار میگیرند. با توجه به این که این تولیدات نزدیک به مراکز مصرف میباشند نیازی به انتقال انرژی الکتریکی خروجی آنها در مسافتهای طولانی وجود ندارد. هرچه مصرف کننده به تولید کننده نزیکتر باشد هزینه تأمین انرژی الکتریکی نیز کاهش خواهد یافت.
بحث میکروگریدها که از به هم پیوستن منابع تولید پراکنده شکل میگیرد، در دههی آخر قرن ۲۰ میلادی درسطح مقالات رونق گرفت و دردههی اول قرن ۲۱ به یکی از مباحث داغ علمی درزمینهی تولید انرژی تبدیل شده است. با توجه به ایجاد رقابت وتجدید ساختار در سیستم های قدرت انتظار میرود تولیدات پراکنده نقش فزایندهای درآینده این سیستمهای داشته باشند به طوریکه تحقیقات انجام شده نشان میدهد تا سال ۲۰۱۵ میلادی بیش از ۲۵ درصد توان الکتریکی را تولیدات پراکنده تشکیل خواهند داد (Kuri and Li 2004, 2085-2089 ).

۲-۴-۲ نظریه اقتصادی مهاجرت تودارو^[۲] ( Todaro)
مایکل تودارو : وی پیشگام کسانی بوده است که معتقدند مهاجرت، انگیزه‌های اقتصادی خاصی دارد. او انگیزه‌های اقتصادی را برحسب تفاوتهای مشاهده‌ شده درآمد روستا- شهری با فرض اینکه مهاجرین در جستجوی حداکثر درآمد در آینده هستند، تعریف می‌کند.
تودارو در یک سری از مقالات منتشره خود در دو سه دهه گذشته یک تئوری مهاجرت روستا- شهری توسعه داده است. این تئوری با این فرض آغاز می‌شود که مهاجرت اساساً یک پدیده اقتصادی است و فرد مهاجر کاملاً منطقی و عقلانی تصمیم می‌گیرد که علی‌رغم وجود بیکاری در شهرها تصمیم به مهاجرت بگیرد. (تودارو & ترجمه مصطفی سرمدی, ۱۳۶۷, ص. ۳۰)
درک مهاجر بالقوه از یک جریان درآمد« مورد انتظار »بخشی از تصمیم گیری او برای کوچ است که بستگی به دستمزدهای متداول در شهر و نیز برآورد ذهنی او درباره احتمال دستیابی به اشتغال در بخش نوین شهری دارد که این امور هم بستگی به نرخ بیکاری در شهر دارد.الگوی او در واقع گسترش نگرش سرمایه انسانی شاستاد است. طبق نظر وی پیشی گرفتن میزانهای کوچ بر رشد فرصتهای شغلی در شهر با وجود تفاوتهای قابل انتظار و گسترده و مثبتی که درآمد شهر نسبت به روستا دارد توجیه پذیر است. اما این فرض او که همه کوچندگان بالقوه، از نظر مهارتها و نگرشها همگن بوده و برای محاسبه احتمال پیدا کردن شغل در بخش نوین شهری ، اطلاعات کافی دارند، نقطه ضعف نظریه اوست. از دیگر نقاط ضعف نظریه او اینست که وی به عوامل غیر اقتصادی توجهی نداشته و جنبه های ساختاری اقتصاد را در نظر نگرفته است. (اوبرای, ۱۳۷۰, ص. ۷۱/۷۳/۷۴)

در مدل تودارو، فرض می‌شود که مهاجران بر اساس به حداکثر رساندن منافع مورد انتظار دست به مهاجرت می‌زنند و این منافع مورد انتظار شامل موارد زیر می‌باشد :
الف- تفاوت در درآمدهای واقعی بین فرصتهای شغلی شهری و روستایی
ب- احتمال بدست آوردن شغل در مناطق شهری (تودارو & ترجمه مصطفی سرمدی, ۱۳۶۷, ص. ۲۸/۲۹)
از اینرو، با توجه به این مدل و فرضیات اساسی آن، میزان مهاجرت بر اساس دو متغیر یعنی اختلاف درآمد میان شهر و روستا و احتمال کاریابی در مناطق شهری تعیین می‌شود و مهاجرت به عنوان نیروی متعادل کننده‌ای در نظر گرفته می‌شود که درآمدهای مورد انتظار در مناطق شهری و روستایی را متعادل می‌کند.
مایکل تودارو در این مدل سعی کرده است تا مهاجرت شدت یافته از روستا به شهر را با بیکاری رو به رشد شهری توضیح دهد. فرضیه آغازین وی این است که مهاجرت عمدتا پدیده ای اقتصادی است و یا بیکاری، تصمیم به مهاجرت منطقی است.
تودارو می گوید اگر تفاوت درآمد بین مناطق شهری و روستایی ۱۰۰ درصد باشد، یعنی اگر شخصی در روستا بدون هیچ درآمدی باشد و احتمال یافتن کار در شهر برای او ۶۰ درصد باشد، بنابراین درآمد او در شهر ۶۰ واحد است و فرد روستایی به شهر مهاجرت می کند.
به طور خلاصه، مدل تودارو دارای چهار مشخصه اصلی می‌باشد :
۱- مهاجرت اساساً بوسیله ملاحظات اقتصادی عقلانی درباره سودها و هزینه‌های نسبی مهاجران برانگیخته و تحریک می‌شوند.
۲- تصمیم به مهاجرت بستگی به تفاوتهای مورد انتظار بین مزدهای شهری و روستایی دارد نه تفاوتهای واقعی بین آنها. تفاوتهای مورد انتظار بوسیله واکنش متقابل دو متغیر، یعنی تفاوتهای واقعی بین مزدهای شهری- روستایی و احتمال بدست آوردن موفقیت‌آمیز شغل دربخش شهری مشخص می‌شود.
۳- احتمال بدست آوردن شغل در شهر به طور مستقیم در ارتباط با نرخ اشتغال شهری است از اینرو، آن (احتمال کسب شغل) با میزان بیکاری شهری رابطه معکوس دارد.
۴- در صورت وجود تفاوت بسیار در درآمدهای مورد انتظار بین شهر و روستا، وجود نرخهای مهاجرت مازاد بر نرخهای رشد، فرصت‌های شغلی در شهرها نه تنها ممکن، بلکه منطقی و حتی محتمل است. بنابراین نرخهای بالای بیکاری شهری نتیجه اجتناب ناپذیر، عدم تعادل جدی فرصتهای اقتصادی در بین مناطق شهری و روستایی در اکثر کشورهای در حال توسعه است. (تودارو & ترجمه مصطفی سرمدی, ۱۳۶۷, ص. ۳۵ تا ۳۸) (پاپلی یزدی/ابراهیمی م. , ۱۳۸۱)
۳-۴-۲ نظریه سرمایه گذاری انسانی وهزینه- فایده لاری شاستاد^[۳]( Lary Shastad)
این نظریه ابتدا توسط شاستاد(۱۹۶۱) ارائه شده و سپس داونز^[۴] (Davanzo 1976) آن را گسترش داد. طبق این نظریه تصمیم گیری برای مهاجرت نوعی تصمیم به سرمایه گذاری است که درآن شخص مهاجر هزینه و فایده مهاجرت را در نظر می گیرد، بدین ترتیب مهاجرت موقعی انجام می شود که فایده آن به هزینه اش افزون باشد. شاستاد از دیدگاه اقتصادی نظریه سرمایه نیروی انسانی را مطرح کرد. به نظر وی مهاجر وقتی اقدام به مهاجرت می‌کند که این امر دارای بازده اقتصادی باشد. بازدهی که فراتر از تفاوت درآمد در مبداء و مقصد مهاجرتی است، زیرا بر اساس نظریه وی که به نظریه هزینه- فایده موسوم است، مهاجرت زمانی انجام می‌گیرد که درآمد در مبداء به علاوه هزینه واقعی مهاجرت کمتر از درآمد قابل انتظار باشد در اینجا شخص مهاجر قبل از مهاجرت، هزینه های اجتماعی احتمالی و فوایدی را که در اثر مهاجرت به دست می آورد مقایسه نموده، سپس تصمیم به مهاجرت می گیرد. این فایده و هزینه ها شامل عناصر مادی و غیر مادی هستند. هزینه های مادی شامل: هزینه های سفر، دور ریختن اثاثیه منزل که ارزش جا به جایی ندارند، تحمل یک دوران بیکاری و بی مزدی و غیره است.
هزینه های غیرمادی شامل: دور ماندن از خانواده و اعضای فامیل، تحمل رنج و سختی سفر و تحمل شرایط محیطی مقصد و پذیرش عادات جدید می باشد. در مورد فواید جنبه های مادی آن: احتمال کسب درآمد بالاتر و ارتقای شغلی در آینده و غیره و فواید غیر مادی: برخورداری از هر گونه امکانات رفاهی و تفریحی و آسایش در مقصد که در محل زندگی قبلی او نبوده است، می باشد.
در این نظریه فرض براین است که انسان ها تمایل دارند که در آمد خالص واقعی دوران زندگی شغلی خود را به حداکثر برسانند و می توانند درآمد احتمالی آینده در مقصد و درآمد کنونی خود در مبدا را محاسبه نمایند.
بر طبق این نظریه می توان انتظار داشت که افراد مسن نسبت به جوانان تمایل کمتری به مهاجرت دارند، زیرا اولا تفاوت درآمد بین مبدا و مقصد با توجه به عمر باقی مانده آن قدر زیاد نیست و در ثانی هزینه های غیرمادی برای این افراد بیش از جوانان است. جوانان به ویژه جوانان تحصیل کرده بیش از دیگران مهاجرت می کنند، زیرا تفاوت درآمد بالقوه آنان بین مبدا و مقصد احتمالا زیاد است.
بر اساس این تئوری مهاجرت و دوره بیکاری و کم‌کاری همراه آن، ممکن است به عنوان یک سرمایه‌گذاری تلقی شود که سرانجام درآمد بالاتر و سطح بالاتر زندگی را برای مهاجرین دربر دارد.این تئوری سرمایه‌گذاری انسانی، دلیل مهاجرت بیشتر جوانان را توضیح می‌دهد، زیرا آنها قبلاً هیچ تجربه‌ای ندارند و فاقد درآمد هستند یا درآمد کمی دارند، به همین خاطر هزینه فرصت آنان پایین است به علاوه جوانان پس از یک دوره طولانی‌تر، منافع را جمع می‌کنند . بنابراین فرض اساسی این تئوری، چنین می‌باشد که افراد وقتی تصمیم به مهاجرت می‌گیرند که فایده مهاجرت کردن بر هزینه آن افزونی داشته باشد. فایده مهاجرت در ارزش و درآمد بالقوه پس از مهاجرت در مقایسه با درآمد کنونی می‌باشد (فایده‌های غیرپولی نیز بر این نظریه مرتبط می‌باشد) (لهسایی زاده, ۱۳۶۸, ص. ۲۲۳)
۴-۴-۲ نظریه الگوی اقتصادی دو بخشی توسعه ارتور لوئیس^[۵]( Arthur Lewis)
نخستین و معروف ترین الگوی توسعه که مهاجرت نیروی کار روستایی به شهر را جزو لاینفک جریان توسعه اقتصادی مورد توجه قرار داد، توسط آرتورلوئیس (Arthur Lewis 1961) تعدیل و بسط داده شد.
این الگو در اواخر دهه ۱۹۵۰ و اوایل دهه ۱۹۶۰ به عنوان نظریه عمومی پذیرفته شده در مورد کشورهای جهانی سوم که نیروی کار اضافی داشتند مطرح شد
تمرکز اصلی این مدل هم بر فرایند انتقال نیروی کار و هم بر رشد اشتغال در بخش شهری می‌باشد. در این مدل فرض شده که اقتصاد شامل دو بخش می‌باشد :
الف) بخش معیشتی- سنتی کشاورزی (روستایی) که مشخصه آن بازده تولیدی صفر یا خیلی پائین و نیروی کار اضافی می‌باشد.
ب) بخش صنعتی مدرن شهری که از بازده تولیدی بالایی برخوردار است (تودارو & ترجمه مصطفی سرمدی, ۱۳۶۷, ص. ۲۱) (پاپلی یزدی/ابراهیمی م. , ۱۳۸۱, ص. ۱۶۲/۱۶۳)
این الگو کوچ را یک سازوکار متعادل کننده می شناسد و برآن است که کوچ با انتقال نیروی کار از بخش دارای نیروی کار اضافی به بخشی که با کمبود نیروی کار مواجه است ، سرانجام برابری دستمزد در دو بخش مذکور را فراهم می کند. (اوبرای, ۱۳۷۰, ص. ۷۱)
به موازات توسعه صنعتی، نیروی کار از بخش سنتی به بخش مدرن رانده می‌شود. در این فرایند، سرعت انتقال از بخش سنتی به بخش مدرن، در ارتباط مستقیم با میزان تراکم سرمایه‌گذاری صنعتی در بخش مدرن می‌باشد. همچنین این مدل بر دو عنصر اساسی در مسأله اشتغال تأکید دارد. یکی ؛ تفاوتهای ساختاری و اقتصادی بین مناطق شهری و روستائی و دیگری ؛ اهمیت فرایند انتقال نیروی کار که مناطق شهری و روستایی را به هم مرتبط می‌سازد.
به طور خلاصه این مدل فرض می‌کند که اقتصاد در حال توسعه از دو بخش نسبتاً مستقل از یکدیگر تشکیل شده است. یکی بخش کشاورزی- معیشتی است که میزان بیکاری در آن بالا می‌باشد و تولید نهایی نیروی کار صفر یا نزدیک به صفر می‌باشد و کارگران مزدی برابر با معیشت‌شان می‌گیرند و بخش دیگر، بخش صنعتی مدرن می‌باشد که دارای اشتغال کامل می‌باشد و به خاطر تولید بالا در بخش صنعتی، دستمزدها نیز بسیار بالا می‌باشد. با وجود چنین تفاوتهایی در میزانهای مزد و اشتغال در بخش مدرن و سنتی، مهاجرت به عنوان یک مکانیسم متعادل‌کننده در نظر گرفته می‌شود. که از طریق این فرایند، نیروی کار اضافی یک بخش به بخش دیگر منتقل می‌شود (ازکیا و غفاری, ۱۳۸۳, ص. ۸۷)
۵-۴-۲ نظریه اورت.اس .لی^[۶]( Everett S.Lee)
اورت اس. لی بر نظریه جذب و دفع تاکید نموده و آن را منشاء بروز مهاجرت می داند. تاکید لی بر موانع مداخله گر است آنچنان که اظهار می دارد: بین دو مکان مجموعه ای از موانع مداخله گر وجود دارد که در مواردی مقدار آن کم و در مواردی نیز این میزان زیاد است. مهم ترین مانع مطالعه شده فاصله است.البته افراد مختلف تاثیرات متفاوتی را از بین موانع می پذیرند.
عواملی که برای عده ای کم اهمیت هستند (به عنوان مثال هزینه سفر) ممکن است برای عده دیگری تحریم کننده باشد. عقاید تئوریکی اورت اس. لی به مزایا و مضرات مکان مبدأ همانند پتانسیل های مکان مقصد و همچنین موانع مداخله گر بین دو مکان توجه دارد.
وی درسال ۱۹۶۶ در مقاله‌ای با عنوان «نظریه‌ای درباره مهاجرت» که در مجله جمعیت شناسی آمریکا منتشر کرد مهاجرت را تحت تأثیر چهار عامل عمده ذیل تبیین کرد :
الف) عوامل موجود در مبداء (برانگیزنده و یا بازدارنده)
ب) عوامل موجود در مقصد (برانگیزنده و یا بازدارنده)
ج) موانع موجود در جریان مهاجرت از مبداء به مقصد
د) عوامل شخصی (پاپلی یزدی/ابراهیمی م. , ۱۳۸۱, ص. ۱۶۸)
نظریه لی به تئوری عوامل دافعه و جاذبه معروف است و بر آن اساس، در صورتیکه برآیند عوامل برانگیزنده و بازدارنده مثبت باشد میل به مهاجرت در فرد ایجاد می‌شود و اگر چنانچه عوامل شخصی نتواند این تمایل را از بین ببرد و موانع موجود در جریان مهاجرت نیز تأثیر بازدارنده‌ای اعمال نکند مهاجرت عینیت می یابد و فرد حرکت خود را از مبداء به مقصد آغاز می‌کند. وی وجود امکانات بیشتر آموزشی، اشتغالی و درآمد را در مبداء از جمله عوامل جاذبه به حساب می‌آورد و در مقابل هزینه‌های بالای زندگی در محل جدید، دوری از خانه و کاشانه و آلودگی محیط زیست را از عوامل دافعه محسوب می‌دارد. نکته قوت نظریه لی تأکید درست و به جای او درباره عوامل شخصی است .
واضح است که مجموع عوامل مثبت و منفی در مبدا و مقصد برای مهاجر یا مهاجرین با هم متفاوت هستند. در عین حال ممکن است طبقاتی از مردم که به گونه مشابه به مجموعه عوامل در مبدا و مقصد واکنش می دهند را بتوان از یکدیگر تفکیک کرد.
اثر هر یک از عوامل بنا به شخصیت و ویژگی های فردی، مثلا سن، جنس، میزان تحصیلات، سطح مهارت، نژاد، گروه های قومی و غیره متفاوت خواهند بود، این عوامل (مثبت، منفی، خنثی) برای اشخاص مختلف هم در مبدا و هم در مقصد متفاوت خواهد بود. مثلا آب و هوای خوب، عامل جاذب و آب و هوای نامناسب، عامل دافع برای افراد است، یا اینکه یک نظام آموزشی خوب ممکن است برای کودکان و نوجوانان جزو عوامل مثبت و برای کودکان و نوجوانان جزو عوامل منفی باشد، زیرا مالیات زیادتری برای تامین بودجه آموزش و پرورش آن منطقه باید بپردازند، در صورتی که برای مرد مجرد فاقد دارای مشمول مالیات در این حالت، نظام آموزشی از عوامل خنثی به شمار می آید.
«لی» همچنین در این مدل در مورد زمینه مهاجرت، گسترش جریان و ضد جریان مهاجرت و بالاخره ویژگی های مهاجران نیز پرداخته است. (زنجانی, ۱۳۸۰, ص. ۱۳۲/۱۳۳)
۶-۴-۲ نظریه زیمپ^[۷] (zimp)و استافر^[۸]staufer))
زیمپ نیز به عوامل مداخله گر معتقد است و آن را به شکل رابطه معکوس بین فاصله با مهاجرت نشان می دهد. وی با الهام از قانون جاذبه نیوتن، پیشنهاد می نماید که برای تخمین مهاجرت بین دو مکان می توان از فرمول زیر استفاده نمود.
جاذبه=popd÷D
در فرمول فوق جمعیت Po جمعیت مکان مبدا و pd جمعیت مکان مقصد و D فاصله ای است که دو مکان مزبور را از هم جدا می سازد.
استفافورد نیز نیز به مسئله موانع مداخله گر را به شیوه مثبت و منفی می نگریست و نظریه (فرصت های مداخله گر) را تنظیم نمود. براساس این نظریه مهاجرت انجام شده بین دو مکان رابطه مستقیم با فرصت های جاذب مثل اشتغال، مسکن و غیره دارد. (حاج حسینی/ضرغامی, ۱۳۸۵)
۷-۴-۲ نظریه کارکردگرایان
این نظریه بر تبیین دلایل و پیامدهای مهاجرت استوار است و در خصوص دلایل مهاجرت بر این فرض تأکید می کند که تمام نیازهای اجتماعی در چارچوبی از نظام اجتماعی آموخته می شود.
کنش گران در یک نظام به نیازهایی باور دارند که در آن نظام نمی توانند آنها را برآورده سازند؛ زیرا خصایص ساختن نظام های اجتماعی و کنشگران هرگز در طول زمان ایستا نیستند. این دیدگاه در توجیه مهاجرتهای روستاییان عقیده دارد: از آنجا که نیازهای اجتماعی افراد در محیط های روستایی برآورده نمی شود و در تعدادی از شهرها پاسخی صحیح برای آنها وجود دارد، از این رو گونه ای عدم تعادل میان جوامع روستایی و شهری ایجاد می شود و روستاییان برای برآورد نیازهای خود دست به مهاجرت می زنند؛ بنابراین از دیدگاه این نظریه، مهاجرت روستا - شهری، ناشی از عدم تعادل های اقتصادی و اجتماعی موجود بین مناطق مختلف است. (پاپلی یزدی/ابراهیمی م. , ۱۳۸۱, ص. ۱۵۵)
آنها همچنین اعتقاد دارند از آنجا که در هر نظام بدون وجود پوششهای انسانی تعادل به هم می خورد، مهاجرت عنصری الزامی جهت برقراری تعادل مجدد در جامعه است، از این جهت مهاجرت از یک طرف به مکانیسم تطابق شخص با تغییرات ایجاد شده بدل می گردد و از طرف دیگر تعادل از دست رفته را به جامعه بر می گرداند. آنها بعد از تبیین علل مهاجرت و اعتقاد به کارکرد مثبت برای آن، به اثرات مهاجرت بر ساخت مبدا، مقصد و وضعیت شخص مهاجر می پردازند. به اعتقاد اینها ساخت جامعه مقصد مهاجر را از ابتدا در خود جذب و سپس با خود همانند می گرداند، مهاجر بعد از همانند شدن به یگانگی با آن دست می یابد. بنابر اعتقاد کارکردگرایان، نظام مقصد، نهایتا مهاجر و نسلهای پاگرفته از آن را به عنوان اعضای دائمی خود با خصایص اقتصادی - اجتماعی نظیر سایر اعضای خود می پذیرند.
به طور کلی آنها مهاجرت را عامل مطمئن برای جلوگیری از آسیبهای اجتماعی ناشی از عدم تعادل در جامعه می دانند. آنها همچنین می افزایند مهاجرت باعث برابری و استقلال می شود و زمینه بهبود وضعیت زندگی را به وجود می آورد و اعتقاد دارند اگر چه به لحاظ اقتصادی در ابتدا بیکاری به وجود می آورد اما این بیکاری موقتی بوده و مدتی بعد از کسب شغل، بهبود و رفاه اقتصادی را به همراه می آورد. (نعمتی, ۱۳۹۰)

از دید امنیتی و با توجه به تجربه کاربران، پذیرش اینکه در برنامه های کاربردی بانکداری موبایلی، کاربران برنامه را بر روی تلفن خود دانلود کنند مشکل است. با بهره گرفتن از خصوصیات این برنامه ها، تراکنش ها می توانند به صورت کامل در دو طرف مبدا و مقصد با بهره گرفتن از SSL ^[۴۹]رمز نگاری شوند. از انجایی که این نرم افزار ها برای هدف خاصی بوجود آمده اند، طراحان برنامه های بانکداری موبایلی می توانندواسط کاربری را برای تراکنش های مالی بهینه کنند. یکی از مزایای این برنامه ها برای موسسه مالی این است که یک برنامه مستقل است. به محض اینکه مشتریان برنامه را بر روی تلفن خود دانلود کنند، آنها می توانند از برنامه بانکداری موبایلی استفاده کنند. به عبارت دیگر برنامه کاربردی باید برای حجم وسیعی از تلفن همراه با نیاز ها و عملکرد های مختلف منطبق شود که این موضوع هزینه بر است. از مشکلات برنامه های کاربردی بانکداری موبایلی می توان به این نکته اشاره کرد که مشتریان باید نرم افزار را دانلود کنند، آن را روی دستگاه نصب و سپس نسخه های جدید را به روز رسانی کنندکه ممکن است برای بعضی از مشتریان این موضوع تازگی داشته باشد( فکور، ۱۳۸۸). در جدول زیر روش های ارائه خدمات بانکداری موبایلی از لحاظ هزینه برای مشتری و موسسه مقایسه شده اند.

جدول ۸٫۲ : مقایسه روش های ارائه بانکداری موبایلی

ماخذ: (David, 2007)
با توجه به مطالب بیان شده در بالا و انواع فناوری های بانکداری موبایلی که ذکر شد، همچنین با توجه به بررسی های انجام شده در حوزه بانکداری الکترونیک و مخصوصا بانکداری موبایلی در حال حاضر بانک های ایرانی شروع به راه اندازی نوعی فناوری بانکداری موبایلی به نام بانکداری موبایلی مبتنی بر USSD نموده اند (مانند بانک های صادرات، پاسارگاد و انصار) که از ویژگی های این روش می توان به این نکته اشاره کردکه با بهره­ گیری از فناوری های USSD و با همکاری اپراتور های تلفن همراه ( مانند ایرانسل، همراه اول ) راه اندازی می شود و برای مشترکین شبکه تلفن همراه قابل استفاده است. برای استفاده از این سامانه نیاز به نصب هیچ گونه نرم افزاری بر روی گوشی تلفن همراه با سیم کارت نیست و فقط با گرفتن شماره مانند (#۷۲۰* ) که مخصوص بانک پاسارگاد است ( هر بانک شماره خاص و منحصر به فردی دارد) از روی تلفن همراه بدون پرداخت هیچ گونه هزینه ای می توان وارد منوی این برنامه شد. از نظر سرعت و امنیت و راحتی استفاده از سایر فناوری های بانکداری موبایلی بهتر و کارآمدتر است. خدمات این سامانه قابل استفاده برای همه کاربران دارای یکی از کارت های بانکی عضو شبکه شتاب است. و خدمات زیر را ارائه می دهد:
دریافت موجودی کارت های بانک
خرید شارژ (شامل: ایرانسل، همراه اول و رایتل)
پرداخت قبض
انتقال وجه (ویژه مشتریان بانک مربوطه)
تنظیمات (شامل: تغییر زبان، لغو عضویت، ویرایش کارت و تغییر رمز)
پرداخت اقساط تسهیلات
مسدود کردن کارت

هدف های دراز مدت
انتخاب خط مشی زندگی
الگوهای دوستی
رفتار و هدایت جنسی
تعیین هویت مذهبی
ارزش های اخلاقی
وفاداری های گروهی می باشد. (به نقل از کراسکیان، ۱۳۸۱).
۲-۷- جنبه های ضمنی و آشکار خودآگاهی
در اصل، ما پذیرفتیم که یک حس توسعه یافته از شخصیت، تعلقات و هویت مکان نسبت به ویژگی های زنان و مردان جوان که در یک سن خاص به عنوان شهروندان مسؤول رفتار می کنند ترکیبی از کار پیشرفته است (هوگان و راجرز، ۲۰۰۰).
روی فهرستی از آنچه جوانان بالغ فکر، احساس و انجام می دادند توجه عمده داشتند، که به وسیله روش های تلویحی که آنان را به کار می برند فراخوانده شده بود که این روشها در طی جلسات نمایشی آموزشی و روش های آشکار از شاخص های خود پنداره که در علوم اجتماعی رایج هستند فرا خوانده شده بود.
بطور کلی پژوهش در شناخت اجتماع تغییر قابل توجه در منابعی از خودآگاهی، همخوانی واضح افکار و احساسات را در موقعیت های جدید و آشنا اظهار می کند (سی بورنلت، ۲۰۰۲؛ فورگاس، ۲۰۰۰).
ما موضوعهای اشتقاقی را از پاسخ‌هایی که به شیوه‌های نمایشی ابتکاری و موضوع‌هایی مبنی بر تجزیه و تحلیل دسته‌ای، کاوشی هستند را از فهرست های خود پنداره به کار بردیم به منظور پرسیدن اینکه چه چیزی سرشت پیچیده هویت را برای جوانان بالغ در یکپارچه کردن جنبه های معین روشن و ضمنی از خودآگاهی وسعت می دهد؟ هر دو روش تا اندازه‌ای واکنشی هستند، اگرچه خود پنداره بصورت مستقیماً می پرسد که جوانان بالغ از خودشان و تجربه های تازه جلسه های باز نمایشی به منظور توصیف کردن خودآگاهی نهفته چه می دانند. فرضیه ما این بود که این روش های متمایز هر دو نیازمند رسم کردن شخصیت توانگر، تعلقات و هویت مکانی برای جوانان استرالیایی هستند. این به این معنی است که، اگرچه ممکن است برخی از نتایج همپوش باشند، ما لزوماً انتظار نداریم که موضوعات برای کاربرد روش های آشکار و ضمنی شاخص های هویت شبیه باشند.

روش های آشکار و ضمنی فهرستی از آنچه جوانان بالغ می نویسند و می گویند و انجام می دهند را به منظور نشان دادن جنبه هایی از خودآگاهی در اصطلاح ناحیه محلی، منطقه و ملت، درباره آنچه فردی، تعلق اجتماعی و هویت در مکان است را نشان می دهند. (لافلین^[۵] و همکاران، ۲۰۰۶).
۲-۸- دیدگاه های مختلف در ارتباط با هویت:
۲-۸-۱- اریکسون:
اریکسون (۱۹۶۸ ، ۱۹۵۰) اولین کسی بود که هویت را به عنوان دستاورد مهم شخصیت نوجوانی و گامی مهم به سوی تبدیل شدن به فردی ثمربخش و خوشنود، تشخیص داد. تشکیل هویت عبارت است از مشخص کردن چه کسی هستید؟ برای چه چیزی ارزش قائلید؟ و چه مسیری را می خواهید در زندگی دنبال کنید؟ هویت را به صورت نظریه روشن درباره خود به عنوان عاملی منطقی، عاملی که بر اساس عقل عمل می کند. مسئولیت این اعمال را می پذیرد، و می تواند آنها را توضیح دهد، تعریف کرد. (موشمن، ۱۹۹۸؛ نقل از برک، ۲۰۰۱، ترجمه سید محمدی، ۱۳۸۳).
اریکسون، تعارض روانی نوجوانی را هویت در برابر سردرگمی هویت^[۶] نامید. او باور داشت که نتایج موفقیت آمیز مراحل پیشین، زمینه را برای حل مناسب این تعارض آماده می سازند. به عقیده اریکسون دانشجویان در جوامع پیچیده دچار بحران هویت می شوند. یک دوره موقتی سر در گمی و پریشانی که قبل از به توافق رسیدن در مورد ارزشها و اهداف، آن را تجربه می کنند. دانشجویانی که به فرایند تعمق و تأمل می پردازند، سرانجام به هویتی پخته دست می یابند. (نقل از همان منبع).
از نظر اریکسون، جوان برای ساختن هویت خود، در یک زمان با دو گروه از امور درگیر است: او می بایست هم با تغییرات درونی، شناختی و بدنی خود سازگار شود و هم، در همان زمان، ناگزیر از سازگاری با مجموعه‌ای از نظام بخشها و نظام های بیرونی و خارجی است. او می بایست با تمام این مسائل درگیر شود، این دگرگونی ها را پشت سر گذارد، و از خلال آنها هویت خود را بسازد و از سلطه بزرگان خارج شود. به دلیل همین دگرگونی های فراوان و همه جانبه، ورود به مرحله نوجوانی برای وی مانند ورود به کشوری بیگانه است. که نه با زبان، نه با آداب و رسوم و نه به طور کلی با فرهنگ آن کشور آشناست (نقل از رجب پور، ۱۳۸۶).
اریکسون (۱۹۶۸) متذکر شد که هویت ممکن است از دو راه منحرف شود. ممکن است پیش از آنکه رشد کند تثبیت شود (یعنی پیش از موعد شکل گیرد) و یا اینکه بدون هیچ محدودیتی گسترش پیدا کند (ماسن و دیگران، نقل از همان منبع).
۲-۸-۱-۱- هویت یابی زودرس: وقفه‌ای است در فرایند شکل گیری هویت – هویت یابی زودرس، تثبیت زودرس تصور فرد از خودش است که این تثبیت در سایه امکانات و تواناییهایی که فرد برای توصیف خود دارد تاثیر می گذارد. دانشجویانی که هویتشان پیش از موعد تثبیت می شود تایید دیگران برایشان اهمیتی اساسی دارد. عزت نفس آنان تا حدود زیادی بستگی به تایید دیگران دارد، معمولاً برای مراجع قدرت اهمیت زیادی قائلند و بیشتر با دانشجویان دیگر همنوایی می کنند و کمتر استقلال رأی دارند. در ضمن این دسته به ارزشهای سنتی مذهبی بیشتر علاقمندند و کمتر تاملی و با فکر عمل می کنند. مضطرب اند و افکارشان قالبی و سطحی است و با دیگران کمتر روابط نزدیک برقرار می کنند هر چیز که از لحاظ هوش کلی تفاوتی با همسالان خود ندارند، ولی به دشواری می توانند انعطاف از خود نشان دهند و به هنگام مواجهه با تکالیف شناختی و تنش‌زا نمی توانند واکنش مساعد از خود نشان دهند، معمولاً از نظم و ساخت در زندگی شان استقبال می کنند. با والدینشان روابط نزدیک دارند و ارزشهای والدین را می پذیرند (همان منبع).
۲-۸-۱-۲- سر در گمی در هویت یابی: بر خلاف این دسته، گروهی دیگر از دانشجویان یک دوره طولانی از سر در گمی هویت را می گذارنند. شاید هیچ گاه احساس هویتی قوی و روشن در آنان ایجاد نشود. اینها دانشجویانی‌اند که «نمی توانند خود را بیابند، دانشجویانی‌اند که خود را رها و فارغ از پیوند نگه می دارند و در حالت تجرد و در دوران پیش از شکل گیری هویت باقی می مانند» (نقل از همان منبع).
دانشجویانی که دچار سر در گمی هویت هستند عزت نفس کمی دارند و استدلال اخلاقیشان رشد نیافته است. به دشواری مسئولیت زندگی خود را به عهده می گیرد. تکانشی هستند و تفکری نامنظم دارند و آمادگی اعتیاد به مواد مخدر را دارند. روابط فردیشان غالباً سطحی و گاه بی گاه است. هر چند که به طور کلی با نحوه زندگی والدینشان مخالفند نمی توانند از خود شیوه‌ای ابداع کنند (نقل از همان منابع).
۲-۸-۱-۳- هویت کسب شده: جستجو و سر در گمی شاید گاهی مفید باشد. افرادی که پس از یک دوره جستجوی فعالانه به احساس هویتی قوی دست یافته اند. در مقایسه با آنهایی که هویتشان شکل گرفته بی آنکه این دوره را بگذرانند استقلال رأی بیشتری دارند، خلاق ترند و تفکر پیچیده تری دارند. این گروه در ضمن توانایی بیشتری برای برقراری ارتباط نزدیک دارند، هویت جنسی با ثبات تری دارند، به خود با دیدی مثبت نگاه می کنند و استدلال اخلاقی رشد یافته تری دارند. در عین حال که به طور کلی روابط مطلوبی با والدین دارند از خانواده‌های خود به نحو چشم گیری مستقل شده‌اند (نقل از همان منبع).
اریکسون (۱۹۸۱) بیان می دارد که شکل گیری هویت شامل ایجاد احساس یکی بودن، وحدت شخصیتی است که به وسیله شخص احساس می شود و به وسیله دیگران به صورت یکسان بودن از زمانی به زمانی دیگر شناخته می شود.
در نوجوانی حل بحران بین هویت در مقابل گم گشتگی در هویت، به ظهور وفاداری^[۷] می انجامد از دید اریکسون، وفاداری ظرفیت سطح بالای اعتماد به دیگران، اعتماد به خود و مهم تر از آن، خود را ملزم و متعهد کردن است (نقل از همان منبع).
اریکسون تاکید دارد که هم شکل گیری هویت و هم ظهور وفاداری برای آماده کردن جوان به عنوان فردی آماده انجام تکالیف روانی – اجتماعی در بزرگسالی لازم و کافی هستند. اریکسون متذکر شد که اگر احساس وفاداری بدست نیاید در اوایل بزرگسالی فرد با بی اعتنایی و عدم تعهد یا با پیروی از نوعی جهان بینی که غیر مردم سالارانه و نه مغایر با اخلاقیات جهانی است مشخص می شود (نقل از همان منبع).
مفهوم هویت که اریکسون در این دوره مطرح می کند دو چهره دارد: از یک سو به احساساتی رجوع می کند که یک فرد در مقابل خویشتن دارد یعنی خود سنجی. از سوی دیگر بر روابط بین هویت شخص و توصیف‌هایی که دیگران یعنی افرادی که برای فرد واجد ارزش‌اند، از او به عمل می آورند، تکیه می کند: این توصیف‌ها مربوط به رفتارهایی هستند که جامعه آنها را برای یک رفتار مناسب و اساسی می داند و در پیرامون مجموعه‌هایی که نقش های اجتماعی نامیده می شوند، سازمان یافته‌اند. به عنوان مثال مرد یا زن بودن به معنای ایفا کردن یکی از این نقش‌هاست. نقش‌هایی بین «من» و اجتماع ارتباط برقرار می سازند و دارای دو کنش‌اند: یکی آنکه شخص را به قوانین اجتماعی مربوط می سازند و دیگری آنکه وی را به عنوان فرد مشخص می کنند. (نقل از همان منبع).
الف) تصور از خود: والدین، همسالان و معلمان در توصیف نقش‌ها اهمیتی اساسی دارند. مفهوم خود در نوجوانی مستلزم رها کردن ادراک آیینه‌ای خویشتن (یعنی خود را مانند انعکاسی از والدین، همسالان و یا معلمان دیدن) به سوی هویتی مستقل‌تر و فردی تر است. در رسیدن به این مفهوم جدید از خود، تفاوت های فردی زیادی موجود است.
یکی از خط مشی های متداول عبارت از تغییر دادن جامعه برای منطبق کردن آن با اصول و نیازهای جوان است.
راه حل دیگر تغییر خویشتن برای سازش با نظام و تعلیل دلهره و احساس ناراحتی است.
راه حل سوم عبارت از یافتن مکانی خاص در درون جامعه است که در آنجا نیروهای بالقوه شخصیتی بتوانند به فعل درآیند و تحول یابند.
ب) خود سنجی: اریکسون معتقد است که یک احراز هویت موفقیت آمیز به تجربه احساس راحت و سلامت باز می گردد. وقتی شخصی به یک هویت قابل اعتماد دست یافته باشد در تن خود، خود را در خانه خود احساس می کند، می داند در چه جهتی پیش می رود و از حق شناسی کسانی که برای او به حساب می آیند اطمینان دارد. به طور کلی افرادی که برای خود قدر و منزلت ناچیزی قایلند مفهوم نسبتاً پایداری از خود دارند زیرا فاقد چارچوب، مرجع پایاب و محکمی هستند که به آنها فرصت درونسازی تجارب خود و دیگران را بدهد. اینها بیشتر از دیگران ممکن است با انزوا، دمساز گردند، از عقیده دیگران نسبت به خود نگرانند، از عدم پیشرفت در وظایف خود دگرگون می شوند و وقتی نسبت به یک خطا یا یک نارسایی شخصی آگاه شوند دچار اغتشاش می گردند. (نقل از همان منبع).
۲-۸-۲- مارسیا
مارسیا (۱۹۹۳، ۱۹۸۰، ۱۹۶۶) با بسط و تحلیل نظریه اریکسون هویت را ساختار «من» و ساختار درونی و خود سازمان دهنده و پویایی آرزوها، اهداف، مهارتها، باورهاو تاریخچه فردی می داند (مس، ۱۹۹۳؛ نقل از رجب پور، ۱۳۸۶).
مارسیا (۱۹۶۶، ۱۹۹۳) بر اساس مطالعاتی که با دانشجویان دانشگاه انجام داد، به دلیل پیچیدگی مفهوم هویت آن را از چند بعد و زاویه مورد بررسی قرار داد. مارسیا بر اساس دو متغیر فرآیندی اکتشاف^[۸] و تعهد^[۹] چهار نوع وضعیت هویتی را مفهوم سازی کرد.
اکتشاف به معنی تحقیق بیشتر برای یافتن حس کامل خود است.
اکتشاف در اواخر نوجوانی شامل مؤلفه‌های زیر است (آرچرومارسیا، ۱۹۹۳؛ نقل از رجب پور، ۱۳۸۶).
قابلیت شناخت: فرد به ارزیابی دقیق و درست از توانایی های شخص و ایجاد تصویر واقع گرایانه از فرصت های اجتماعی قابل دسترس می پردازد.
قابلیت خود انگیخته و جهت دار در جمع آوری اطلاعات: فرد به طور فعال و خود انگیخته و عمیق به جستجوی و ارزیابی فعال اطلاعات مرتبط با نقش های اجتماعی می پردازد.
در نظر گرفتن مؤلفه های بالقوه هویت: ضمن آگاهی از ابعاد وجودی مختلف خود، جوان در می یابد که دنبال کردن مسیرهای مختلف رشد و بالندگی، او را به پی آمدهای متفاوتی می رساند.
بیشتر افراد به طور فعال به اکتشاف گزینه‌ها و مسیرهای متفاوت متناسب با علایق و توانایی های خود می پردازند و جهت گیری اولیه آنها الزاماً تعیین کننده وضعیت هویتی آنها نخواهد بود.
میل به تصمیم گیری: هدف از اکتشاف در اواخر نوجوانی جهت گیری به سوی انتخاب است. تعهد، آمادگی برای انتخاب یا قصد پیوستن به هدفی است. به نظر مارسیا (۱۹۹۳) تعهد در برگیرنده چهار مؤلفه اصلی است:
نوجوانی که متعهد می شود، مسیری را با شناخت انتخاب می کند و رفتار وی با تعهدات او همسو و همگون است.
فعالیتها جهت دار بوده و رو به سوی تکمیل طرحها و برنامه‌های انتخاب شده دارد.
جوان طرح ریزی واقعی را بر آینده خویش بنیاد می نهد و جهت گیری واقعی او به آینده مستقیماً با تعهدات او مرتبط است.
جوان به امکان تغییر اذعان دارد و می تواند آن را به توانایی های فردی و فرصت های اجتماعی مربوط سازد به جز در شرایط کامل فشار آور، اشتیاق زیادی برای تغییر نشان نمی دهد. این وضع به معنای انعطاف پذیری وجود نیست، بلکه به معنی بی میلی نسبت به ترک آسان مسیری است که با شناخت و مطالعه انتخاب شده است (همان منبع).
از دید مارسیا دوره طولانی مدت نوجوانی در جوامع غربی شامل مراحل:
۲-۸-۲-۱- گم گشتگی^[۱۰] هویت (هویت مغشوش): به حالت بلاتکلیفی در زندگی اطلاق می شود. در این وضعیت تعهدات نسبت به هر شخصی یا مجموعه‌ای از باورها و اصول اگر وجود داشته باشد بسیار کم است. در عوض، تاکید عمده بر نسبیت و غنیمت شمردن لحظه است. فرد از هیچ حوزه‌ای از لذت فردی چشم پوشی نمی کند: هسته اصلی در شخصیت فرد وجود ندارد، نقش های اجتماعی آزموده شده و سریعاً رها می شوند، شخص بدون خود سر گردان و بلاتکلیف به نظر می رسد. بر اساس مطالعات مارسیا (۱۹۸۰، ۱۹۹۳) این افراد معمولاً عزت نفس، سازگاری روانی، خود فرمانی و خود کنترلی پایین تری نسبت به سه وضعیت دیگر هویت نشان می دهند. احتمال دارد دیگران آنان را بی فکر و بی تعصب قلمداد کنند. این دانشجویان از اطلاعات به هر نوع اجتناب می کنند و تصمیم گیری را به تاخیر می اندازند (نقل از آقاجانی، ۱۳۸۱).
استفاده از این نوع هویت با واکنش های افسردگی و روان رنجوری بالا و هم چنین معرف بیش از موعد مشروبات الکلی و مواد مخدر در سنین پایین به طور مثبت و با درون گرایی، نیاز برای شناخت، گشودگی (یا باز بودن در برابر تجربه‌ها به ویژه تجربه های جدید) و وظیفه شناسی به طور منفی، همبستگی دارد (برزونسکی وکنی، ۱۹۹۵؛ برزونسکی و فراری، ۱۹۹۶؛ دولیتگر و دولینگر، ۱۹۹۷؛ وایت و دیگران، ۱۹۹۸؛ به نقل از آقاجانی، ۱۳۸۱).