از طریق دخالت دادن دریافت‌کنندگان خدمات در فرایند ارائه خدمات، می‌توان به بهبود و اصلاح روش‌های ارائه خدمات پرداخت و به واسطه این عمل هم نیازها و انتظارات و رضایت دریافت‌کنندگان خدمات را تأمین کرد. به گفته «کمبل» کنترل به زندگی خود نسبت به کنترل زندگی خود به دست نیروهای بیرونی ارجح بوده و رضایت فرد را اززندگی خود به دنبال دارد. (گودرزی، عبدی، ۱۳۷۸)
«البک و فکتو»^[۹۵] (۱۹۹۰)، در نظریه‌های خود بیان کردند که «حفظ استقلال رفتاری دریافت‌کننده خدمات» از فاکتورهای مهمی است که بر مراقبت‌های حمایتی اثر مستقیم دارد. «بلون دن»^[۹۶] نیز یکی از ابعاد اثرگذار بر کیفیت زندگی فرد را داشتن حق انتخاب می‌داند. حال به نظرات تعدادی از مصاحبه‌شوندگان در زمینه مشارکت و نظرخواهی اشاره می‌گردد :
مصاحبه شونده شماره ۱ :
«خوب می‌شد اگر جلسه‌ای با حضور مدیر، مربیان و چند نفر از دختران ارشد مرکز (به عنوان نماینده) برگزار می‌شد و مادر آن جا نیاز و خواسته‌هایمان را مطرح می‌کردیم ما با شرکت در چنین جلساتی نه تنها احساس می‌کنیم که برای آنها مهم هستیم و به حساب آمده‌ایم، بلکه با مشارکت و اظهارنظر در رابطه با مسائل مربوط به خود به بهتر شدن زندگی خودمان و دیگران کمک کرده‌ایم.»

مصاحبه شونده شماره ۵ :
«از روزی که این جا بودم تا امروز که حدوداً ۴ ماه می‌شود هیچ وقت به لحاظ مواد غذایی، خوراکی یا میوه، لباس برای ما سخت نگرفته‌اند و تا جایی که امکان داشته به ما رسیده‌اند، من در خانه خودمان که زندگی می‌کردم، وعده‌ای به اسم صبحانه نداشتیم، خب دستشان درد نکند اما این غذا که پخته می‌شود اگر برای خوشمزه بودنش اما کمی حوصله به خرج دهند خب خیلی بهتر است. این جا ناهار را آشپز اداره درست می‌کند که بعضی از روزها واقعاً سربازخانه‌ای است. اما شام را اکثراً مربی شیفت درست می‌کند که خیلی بهتر است. معمولاً اظهارنظر خاصی روی این که چه غذایی درست کنند از ما نمی‌پرسند. یا مثلاً در مورد لباس‌ها هم همین طور است هر چه که بدهند می پوشیم، نظر ما اگر هم برایشان مهم باشد، پرسیده نمی‌شود.»
مصاحبه‌شونده شماره ۱۳ :
بیشترین مشارکت در انجام کارهای خانه است، تمیز کردن آشپزخانه، جارو کردن اتاق‌ها و … کاش قسمت کوچکی از این مشارکت را در مورد مسائل مربوط به خودمان هم داشتیم. تصمیم در مورد اوقات فراغتمان، علاقه‌هایمان، تفریحاتمان و … و چیزهایی شبیه به این. در عوض طبق یک برنامه از پیش تعیین شده در هر شیفت زندگی می‌کنیم. هر مربی رئیس شیفت خود است. یک شیفت باید برای همه کارهایی که می‌خواهی انجام بدهی اجازه بگیری، ببخشید حتی برای دستشویی رفتن من که ۱۶ سال دارم باید اجازه بگیرم. در یک شیفت دیگر نه آزادی‌ها بیشترند. خلاصه هر شیفت قانون مربوط به خود را دارد.»
مصاحبه‌شونده شماره ۱۶ :
«ما به مسئولین حق می‌دهیم اگر قرار باشد هرکسی هر کاری که دلش می‌خواهد انجام دهد به طور حتم هرج و مرج می‌شود، اما این دلیل نمی‌شود که نظر ما را در هیچ کاری نپرسند.»
مصاحبه‌شونده شماره ۱۸ :
«البته این طور هم نیست که اصلاً نظر ما را نپرسند مثلاً در مورد این که چه غذایی درست کنیم یا گاهی هم در مورد لباس‌هایمان، اما چون لباس‌ها را خیرها می‌آورند، خب لزوماً آن چیزی که ما می‌خواهیم نیست، هر چند که این جا به لحاظ مسائل مادی معمولاً کمبودی نداریم.»
مصاحبه‌شونده شماره ۲۰ :
«خیلی مسأله‌ای پیش نمی‌آید که نظر ما را هم بپرسند، صبح از خواب بیدار می‌شویم، سه وعده‌ غذایی، و بیکاری‌های غیرمفید، جز معمول برنامه‌ روزانه ما هستند.»
مصاحبه‌شونده شماره ۲۲ :
«خب می‌توانند در نگهداری از کوچکترها از ما کمک بگیرند، این جا بیشترین مشارکت را در انجام کارهای روزمره خودمان (مثل شستن ظرف‌ها، جارو کردن و …) داریم، فکر می‌کنم اگر این کار را هم نمی‌کردیم، حوصله‌مان حسابی سرمی‌رفت.»
مصاحبه‌شونده شماره ۲۴ :
«گاهی اوقات هم پیش می‌آید که نظر ما را می‌پرسند اما در عمل کار دیگری انجام می دهند به طور کلی ما کنترل و نظارت کمی روی زندگی خود داریم، از همه این‌ها گذشته این جا یک مرکز موقت است و بالاخره از این جا می‌رویم، نگرانی ما برای زندگی دائم در چنین محیطی است.»
مصاحبه‌شونده شماره ۲۶ :
«آن چه مانع انجام درست کارها می‌شود، تفهیم شدن مسائل است. به من می‌گویند تو باید آشپزخانه را تمیز کنی، تو باید … بایدها مانع انجام کارها به نحو احسن می‌شوند آدم دلش می‌خواهد، کارها را سنبل کند، که مثلاً انجام دادم، کلمه‌ها و نحو بیان آنها اهمیت بسیاری دارند. تقسیم مسئولیت، ایجاد رغبت می‌کند. این که نظر ما را بپرسند و خواسته‌هایمان برایشان مهم باشد باعث می‌شود که احساس کنم، ارزش دارم. باعث می‌شود در طول مدتی که این جا هستم خودم و دیگران را دوست داشته باشم.»
مصاحبه شونده شماره ۲۸ :
«نمی‌دانم، گمان می‌کنم مشارکت معنی خیلی خاصی این جا نداشته باشد. اصلاً چه باید داشته باشد وقتی مادرم، هم خونم، مرا در زندگی‌اش شریک نمی‌کند، وقتی نظر مرا نمی‌پرسد، از دیگران چه انتظاری می‌توانم داشته باشم. دست کم اینها نگذاشته‌اند گوشه خیابان بمانم، سقف و غذای گرمی دارم.»
با توجه به صحبت های دختران مصاحبه‌شونده، این نکته برداشت می‌شود که آن‌ها در فرایند ارائه خدمات مشارکت کمی دارند در حالی که مشارکت کودکان و نوجوانان ساکن در مراکز نگهداری موقت یا دائم امتیازات زیادی را به همراه دارد :
سبب علاقمندی ووابستگی آن‌ها به محلی که در آن زندگی می‌کنند می‌شود.
احساس ارزشمندی و اعتماد به نفس را در آن‌ها تقویت می‌کند.
آن‌ها را برای زندگی مستقل آماده می‌سازد.
ابتکار و خلاقیت آنها را افزایش می‌دهد.
مسئولیت‌پذیری آنها را تقویت می‌کند.
۳-۴ نحوه گذراندن اوقات فراغت
اوقات فراغت و برنامه‌ریزی برای گذراندن این اوقات در زندگی همه انسانها بویژه کودکان و نوجوانان اهمیت بسیار فراوانی دارد، زیرا که یکی از اساسی‌ترین نیازهای این دوره به شمار می‌رود. فعالیت‌هایی که برای این اوقات متصور است شامل فعالیت‌های یک جانبه مثل تماشای تلویزیون و گوش کردن به موسیقی، فعالیت های غیرمنفعل مثل مطالعه و انجام کارهای دستی و یا فعالیت‌های چندجانبه مثل کارهایی که همراه با مشارکت افراد باهم است می شود. (عبری- گودرزی، ۱۳۷۸)
ایجاد امکانات برای فعالیت‌های فرهنگی، هنری، علمی، ورزشی و … از جمله برنامه‌های مناسب برای اوقات فراغت است. دکتر «فیشر» در کتاب فلسفه و اوقات فراغت و تفریحات سالم در تعریف فراغت می‌گوید : فراغت مربوط به اوقاتی از زندگی انسان می‌شود که از کار کردن آزاد است و یا در خواب نیست و تفریحات سالم، مربوط به نحوه استفاده و برداشت از این اوقات است.
دومازدیه (Dumazider- 1974) فراغت را به ۵ دسته تقسیم می‌کند :
فراغت‌های جسمانی نظیر ورزش‌های مختلف، قدم‌زنی، پرسه‌زنی، استراحت کردن، دراز کشیدن، مسافرت و تعطیلات
فراغت‌های هنری نظیر بازدید از مناظر طبیعی، موزه‌ها و بناهای یادبود، شرکت در جشن‌های مختلف، رفتن به سینما، کنسرت، نقاشی، نواختن موسیقی و …
فراغت عملی نظیر کارهای دستی، سفال‌سازی، باغبانی و …
فراغت‌های فکری نظیر مطالعه روزنامه، مجلات، کتب مختلف و … گوش دادن به رادیو و تماشای تلویزیون هم در این طبقه جای دارد.
فراغت‌های اجتماعی در قالب انواع تفریح‌ها، دید و بازدیدها، گردهمایی دوستان و … (برازنده‌تر، ۱۳۷۶ :۴۶)
ری‌ما و (Ray Maw) نیز ۷ دسته برای طبقه‌بندی فراغت در نظر می‌گیرد :
گپ زدن، میهمانی و غیره
ورزش و …
تئاتر
شب زنده‌داری و صرف نوشیدنی، باغبانی، رانندگی تفریحی
استراحت به صورت فعالیت منفعل
تماشای تلویزیون، گوش دادن به رادیو، مطالعه، سرگرمی‌هایی مثل جمع‌ آوری تمبر و …
دومازدیه معتقد است که اولین نتیجه‌گیری از اوقات فراغت دستیابی به آموزش، آسایش و جبران صدمات جسمی و روانی است. بدیهی است که از پرداختن به امور تخصصی، تفریحی و فرهنگی که براساس میل و رغبت فرد صورت می‌گیرد، نوعی رضایت خاطر و آرامش خیال صورت می‌گردد و افراد معمولاً در پناه استفاده از اوقات فراغت، اضطراب‌ها و نگرانی‌هایشان را رها نموده و به آرامش و آسایش لازم دست می‌یابند. یکی از مهمترین آثار و نتایج اوقات فراغت تأمین بهداشت روانی فرد است. (اخوان، ۱۳۸۳)
بارزترین ویژگی اوقات فراغت وجود نیروی انگیزه و عامل مهم انتخاب است. به اعتقاد دومازدیه نیازهایی که به هنگام گذراندن اوقات فراغت ارضا می‌شوند عبارتند از :
استراحت، رفع خستگی و تفریح
سرگرمی، ایجاد تنوع و تنفس
گسترش استعدادهای شخصی، فرهنگی، شکوفایی فردی و اجتماعی
بازی در ضمن آفرینندگی و جشن و شادمانی
همچنین به موجب تعریف گروه بین‌المللی جامعه‌شناسی، فراغت عبارت است از :«مجموعه‌ای از اشتغالات که فرد کاملاً به رضایت خاطر یا برای استراحت و یا برای تفریح و یا به منظور توسعه آگاهی‌ها و … بدان می‌پردازد.»
در مصاحبه‌های انجام شده با دخترانی که طول مدت قرنطینه را از زمان قانونی آن (۲۱ روز) و در بیشتر موارد چندین ماه (تا ۵ الی ۶ ماه) در مرکز خانه کودک و نوجوانان گذرانده‌اند، نکته‌ای که در مورد آن اتفاق‌نظر وجود داشت این بود که بایدبه کیفیت و نحوه گذراندن اوقات فراغت در مرکز قرنطینه توجه بیشتری نشان داد. تقریباً تمامی مصاحبه‌شوندگان معتقد بودند که باید برای اوقات فراغت آن برنامه‌ریزی اساسی و درستی صورت گیرد، و در واقع توجه و اهمیت بیشتری نسبت به این امر خطیر بشود. آنها اکثر اوقات خود را یا می‌خوابیدند و یا تلویزیون تماشا می‌کردند و البته زمان قابل توجهی را هم به بازی یه قل دو قل (لازم به ذکر است که این مطلب را دخترهای بالای ۱۵ سال بیان کرده‌اند) می‌پرداختند. از آن جایی که کودکان نگهداری شده در این مرکز به دلیل موقت بودن مدرسه نمی‌روند در نتیجه همه ایام و ساعات برای آنها روز تعطیل است. این کودکان به دلیل این که تا زمان ترخیص از مرکز به گونه‌ای امانت تلقی میشوند و به دلیل این که قرنطینه با عنوان به ظاهر ترسناک خود (به گفته خود دختران) امکان و اجازه خروج از مرکز را به آنها نمی‌دهد، مگر در مواردی که ضرورت (مانند ویزیت پزشک و یا گرفتن آزمایشهای ضروری که لازم است در پرونده شخص ثبت کرد)، داشته باشد، بنابراین آنها اظهار می‌کردند : «تقریباً در همه اوقات مجبور هستند یا به تماشای تلویزیون بپردازند و یا مشغول نظافت و انجام کارهای روزمره شوند. همچنین آنهابیان می کردند که متوجه قرنطینه بودنشان و قوانین مربوط به چنین مرکزی هستند اما اگر برای پر کردن فراغت آنها هر چند وقت یکبار گردشهای دسته‌جمعی مانند رفتن به امام‌زاده و یا حتی دعوت شدن به مراکز شبانه‌روزی دیگر و در کل انجام کارهایی که موجبات شادی این نوجوانان باشد، درنظر گرفته شود.»
این صحبت‌ها بیانگر این است که مسئولان مربوطه به مسئله اوقات فراغت و نحوه پر کردن آن باید بیشتر اهمیت بدهند. طبق تعاریفی که پیشتر ذکر شد، فراغت مربوط به اوقاتی است که افراد خواب نیستند و کارهای موردعلاقه خود را با شوق و رغبت انجام می دهند. اگر چه گذراندن اوقات فراغت با کارهایی مثل نظافت، تماشای تلویزیون و حتی خواندن کتاب می‌تواند سرگرم‌کننده باشد ولی این فعالیت‌های تکراری و به دور از هرگونه خلاقیت، به مرور و با گذشت زمان، کسل‌کننده است و دختران را از نظر روحی و جسمی غیرفعال می‌کند ضمن آن که آن نداشتن تفریحات سالم و مفید در طولانی مدت یکی از عواملی است که منجر به بروز رفتارهای تهاجمی و خشونت‌آمیز و حتی ناهنجاری‌های متمایل به بزه می‌گردد. (بهرامی، ۱۳۵۸)
از این روپر کردن این خلاء توسط فعالیت‌های هنری، علمی و اجتماعی موجب می شود افکار مخرب کمتری به ذهن جوان این کودکان هجوم بیاورند، بیکاری مراتب افسردگی، دلزدگی و خستگی روحی را به دنبال دارد. استراحت و تفریحات سالم برای سلامتی تن و روان لازم است بویژه در دوره نوجوانی که فرد سرتاپاشور و هیجان است و در این دوره نیروهای بدنی و روانی رشد می‌یابد و استعدادها و شخصیت انسان به صورت بالفعل ظاهر می‌شود. (بالایان، ۱۳۶۸)
بررسی های انجام شده در مورد اوقات فراغت نشان می‌دهد که کودکان و نوجوانانی که استفاده مناسب از اوقات فراغت خود دارند، کمتر دچار مشکلات رفتاری می‌گردند. (قاسم‌زاده، ۱۳۷۹)
بر طبق مصاحبات انجام‌شده قریب به اتفاق دخترها معتقدند که چیزی به عنوان تفریح برای آنها وجود ندارد آنها در جواب سوال وقت‌های بیکاری چه کار می کنی؟ پاسخ‌هایی از قبیل تماشای تلویزیون، گوش دادن موسیقی، مطالعه کتاب‌های درسی و گاهی غیردرسی، بازی یه قل دوقل و رفتن به حیاط را بیان می‌کردند اما در پاسخ به این سوال که تفریح چه معنی‌ای دارد و اگر چه کار کنیم تفریح کرده‌ایم، تفریح را زمانی برای خوش گذراندن و همراه با آرامش و آزادی در حد معقول تلقی می‌کردند، از نظر آنها تماشای تلویزیون تفریح به حساب نمی آمد، تعدادی از دخترها هم فکر کردن و خوابیدن را هم از جمله اموری که اوقات بیکاری آنها را به خود اشتغال می‌دهد ذکر می‌کردند.
با توجه به این که فضای مرکز قرنطینه بویژه محوطه بازی و حیاط آن بسیار کوچک می‌باشد، محدوده بسیار کمی برای تخلیه هیجانات و انرژی‌های آنها وجود دارد، با توجه به این که زندگی این کودکان از ۲۱ روز تا چندین ماه به این مرکز خلاصه می‌شود بنابراین برنامه‌ریزی مناسب در جهت اوقات فراغت آن‌ها، سبب می‌شود که برخوردهای کمتری بین کودکان باهم و بین کودک با مربی فراهم شود.

۴-۱ مقدمات برنامه ۵۳
۴-۲ بیان مسئله ۵۴
۴-۳ طراحی رآکتور نوع اول ۵۴
۴-۳-۱ مقدمات طراحی ۵۴
۴-۳-۲- مشخصات ساختمان ۵۶
۴-۳-۳ ضرایب انتقال حرارت و بارهای حرارتی ۵۶
۴-۳-۴ مقدار بیوگاز مورد نیاز برای جبران بارها ۵۸

۴-۳-۵ طراحی هاضم ۵۸
۴-۳-۶ طراحی همزن ۵۹
۴-۳-۷ طراحی سرپوش ۵۹
۴-۳-۸ مقدار تولید بیوگاز در رآکتور نوع اول ۶۰
۴-۳-۹ مقدار انرژی تولید شده توسط بیوگاز در رآکتور نوع اول ۶۰
۴-۳-۱۰ هزینه ها و زمان بازگشت سرمایه ۶۱
۴-۴ فلوچارت برنامه EES رآکتور اول ۶۱
۴-۵ طراحی رآکتور نوع دوم ۶۳
۴-۵-۱ مقدار بارهای حرارتی ۶۳
۴-۵-۲ محاسبات ۶۳
۴-۶ فلوچارت برنامه EES رآکتور دوم ۶۴
۴-۷ طراحی رآکتور سوم ۶۵
۴-۷-۱ محاسبه مقدار دبی آبگرمکن خورشیدی برای کویل داخلی ۶۵
۴-۷-۲ زاویه های مورد نیاز محاسبات ۶۶
۴-۷-۳ ساعات طلوع ، غروب و طول روز ۶۶
۴-۷-۴ مقدار متوسط ماهانه تابش روزانه ۶۶
) 67
۴-۷-۶ بازدهی گردآورنده ۶۷
۴-۷-۷ مقدار بیوگاز تولید شده ۶۷
۴-۷-۸- محاسبه هزینه های رآکتور هیبریدی بیوگاز و آبگرمکن خورشیدی ۶۸
۴-۸ فلوچارت برنامه EES رآکتور سوم ۶۸
۴-۸ انتخاب رآکتور مناسب و اتمام برنامه ۶۹
۴-۹ فلوچارت برنامه EES (کل پایان نامه) ۶۹
فصل پنجم مدل سازی و ساماندهی نتایج نرم افزاری ۷۰
۵-۱ حل مسئله برای رآکتور نوع اول : رآکتور بیهوازی ترکیبی چینی و هندی ۷۰
۵-۲ حل مسئله برای رآکتور نوع دوم : رآکتور بیهوازی ترکیبی چینی و هندی کویلدار با آبگرمکن بیوگازسوز ۷۸
۵-۳ حل مساله برای رآکتور نوع سوم : رآکتور هیبریدی بیوگاز و آبگرمکن خورشیدی ۸۲
فصل ششم طراحی و ساخت تجربی رآکتور بی هوازی ترکیبی در روستای فیرورق ۹۰
۶-۱ مقدمات طرح ۹۰
۶-۲ مشخصات منطقه ۹۱
۶-۳ تاثیر شرایط آب و هوایی منطقه بر تولید ۹۲
۶-۴ مشخصات خانوار ۹۲
۶-۵ ابعاد دایجستر و محاسبه قطر لوله ای ورودی ۹۳
۶-۶- هم زن مکانیکی ۹۶
۶-۷ سرپوش گازی ۹۸
۶-۸ زمان بندی ساخت رآکتور آزمایشگاهی ۱۰۰
فصل هفتم نتایج تجربی ۱۰۱
۷-۱- نتایج تجربی رآکتور نوع اول احداث شده ۱۰۱

۱۰۰ ۵۹۵/. ۴۴۰/. ۱۸۲/. ۱۸۴/. ۵۲۳/. ۵۲۱/. ۵۳۰/. ۵۴۱/. ۵۲۲/. ۵۶۷/. ۲۴۷/. ۵۱۲/. ۵۲۳/. ۴۴۱/. ۴۹۸/. ۵۰۱/. ۵۲۷/.
۱۵۰ ۳۸۵/. ۲۸۴/. ۱۵۱/. ۳۰۲/. ۳۲۱/. ۳۳۵/. ۳۲۷/. ۳۳۱/. ۳۴۱/. ۱۵۷/. ۳۶۱/. ۳۰۱/. ۳۰۹/. ۳۱۲/. ۳۴۳/. ۳۵۰/. ۳۴۵/.

جدول ۲ – ۲ برآورد شده برآوردگرهای ریج تعدیل شده برای

k1_M k2_M k3_M k4_M k5_M k6_M k7_M k8_M k9_M k10_M k11_M k12_M k13_M k14_M k15_M k16_M

برآورد برای

N(0,1)
۲۵ ۳۵۵/. ۳۰۹/. ۴۰۵/. ۳۵۱/. ۳۳۵/. ۴۱۲/. ۴۰۷/. ۳۲۱/. ۳۲۱/. ۳۸۴/. ۳۳۵/. ۳۳۱/. ۳۳۹/. ۳۵۰/. ۳۴۲/. ۳۴۰/.
۵۰ ۳۵۲/. ۳۰۲/. ۳۴۷/. ۲۸۰/. ۲۹۶/. ۲۰۲/. ۲۵۴/. ۲۷۸/. ۲۸۹/. ۲۹۱/. ۲۹۴/. ۲۲۱/. ۲۸۴/. ۲۷۱/. ۳۰۳/ . ۳۰۴/.
۱۰۰ ۳۶۱/. ۲۹۵/. ۲۷۱/. ۲۲۴/. ۱۹۰/. ۱۷۲/. ۱۷۵/. ۱۸۹/. ۱۹۲/. ۲۹۵/ . ۱۹۸/. ۲۰۱/. ۲۴۷/. ۱۹۰/. ۲۲۷/. ۲۰۲/.
۱۵۰ ۳۶۴/. ۲۸۵/. ۲۲۸/. ۲۲۰/. ۱۸۸/. ۱۲۸/. ۱۳۷/. ۱۹۴/. ۱۹۵/. ۱۹۹/. ۱۹۹/. ۱۹۵/. ۲۳۱/. ۱۸۱/. ۲۲۱/. ۱۹۸/.

T(2)
۲۵ ۴۴۳/. ۸۰۱/. ۸۲۱/. ۵۳۷/. ۵۴۴/. ۶۲۱/. ۶۱۱/. ۷۲۱/. ۸۱۴/. ۸۴۱/. ۷۸۴/. ۷۰۰/. ۵۶۴/. ۶۶۲/. ۵۵۰/. ۶۶۱/.
۵۰ ۸۰۸/. ۶۴۰/. ۸۱۹/. ۴۴۲/. ۴۰۲/. ۵۷۱/. ۶۱۰/. ۶۲۱/. ۶۹۵/. ۷۳۷/. ۶۴۴/. ۶۰۱/. ۷۰۶/. ۶۹۱/. ۵۸۹/. ۳۷۸۸/.
۱۰۰ ۶۷۱/. ۸۲۱/. ۸۴۱/. ۶۲۰/. ۶۷۱/. ۵۶۰/. ۵۵۸/. ۵۶۹/. ۶۰۶/. ۷۶۹/. ۶۸۹/. ۵۸۳/. ۶۱۷/. ۶۸۵/. ۶۰۶/. ۷۸۹/.
۱۵۰ ۵۸۷/. ۸۲۹/ . ۸۷۲/. ۶۲۵/. ۶۷۵/. ۵۲۰/. ۵۱۵/. ۵۲۱/. ۷۴۳/. ۶۷۴/. ۶۱۲/. ۷۳۳/. ۷۳۷/. ۵۲۵/. ۶۴۱/. ۵۲۹/.

F(2,10)
۲۵ ۷۴۱/. ۹۲۰/. ۹۲۵/. ۶۰۳/. ۵۷۱/. ۵۶۵/. ۵۶۹/. ۵۷۳/. ۵۷۴/. ۷۱۴/. ۵۹۲/. ۵۹۸/. ۶۲۵/. ۵۷۹/. ۵۸۶/. ۵۸۱/.
۵۰ ۷۴۷/. ۹۲۶/. ۹۲۸/. ۵۸۲/. ۵۷۰/. ۵۱۱/. ۵۱۲/. ۵۲۲/. ۵۳۴/. ۷۸۶/. ۵۲۱/. ۵۷۰/. ۵۹۲/. ۵۲۹/. ۵۹۰/. ۵۶۶/.
۱۰۰ ۷۷۳/. ۹۷۴/. ۹۲۶/. ۵۸۵/. ۵۶۱/. ۴۹۰/. ۴۹۶/. ۴۸۴/. ۴۸۲/. ۹۰۴/. ۴۷۶/. ۴۸۸/. ۵۵۲/. ۵۴۳/. ۵۷۶/. ۵۷۱/.
۱۵۰ ۸۰۱/. ۹۸۱/. ۹۳۴/. ۵۹۹/. ۵۶۳/. ۴۴۴/. ۴۳۵/. ۴۸۷/. ۴۲۲/. ۹۰۰/. ۴۲۲/. ۵۰۳/. ۵۰۹/. ۵۲۳/. ۵۳۴/. ۵۰۱/ .

برآورد برای
N(0,1)
۲۵ ۲۰۱/. ۵۵۰/. ۵۱۸/. ۱۶۳/. ۱۸۰/. ۱۰۱/. ۱۱۲/. ۱۴۹/. ۱۶۸/. ۵۵۶/. ۱۱۳/. ۱۷۲/. ۳۰۲/. ۱۲۲/. ۲۱۲/. ۱۱۵/ .
۵۰ ۲۲۹/. ۵۶۷/. ۵۱۲/. ۱۷۶/. ۱۶۴/. ۰۹۵/. ۱۰۴/. ۱۳۱/. ۱۰۶/. ۵۷۵/. ۱۰۹/. ۱۴۹/. ۲۸۱/. ۱۱۷/. ۲۶۹/. ۱۲۱/.
۱۰۰ ۲۶۸/. ۶۰۱/. ۵۰۶/. ۱۹۰/. ۱۶۰/. ۰۶۹/. ۰۸۳/. ۱۱۲/. ۰۸۶/. ۵۶۸/. ۱۰۱/. ۱۳۸/. ۲۶۹/. ۱۱۶/. ۱۹۵/. ۰۹۹/.
۱۵۰ ۳۲۷/. ۵۰۱/. ۴۸۰/. ۲۱۰/. ۱۵۴/. ۰۶۱/. ۰۷۴/. ۰۹۳/. ۰۶۹/. ۵۲۸/. ۱۱۴/. ۱۳۰/. ۲۴۵/. ۱۱۴/. ۱۹۸/. ۱۲۱/.

T(2)
۲۵ ۱۰۷/۱ ۸۰۱/. ۷۹۰/ ۲۰۰/۱ ۱۰۵/۱ ۸۱۰/۲ ۱۹۵/۱ ۴۸۲/۱ ۴۵۹/۳ ۸۲۱/. ۷۵۴/۲ ۴۲۰/۱ ۱۱۰/۱ ۷۰۰/۱ ۹۶۰/. ۶۸۰/۱
۵۰ ۱۱۲/۱ ۹۵۰/۱ ۹۰۲/. ۸۰۳/۱ ۹۸۹/۲ ۷۵۹/۳ ۱۲۳/۱ ۱۳۰/۱ ۰۱۳/۵ ۱۳۶/۱ ۴۱۳/۳ ۴۴۰/۲ ۶۰۰/۱ ۷۸۴/۲ ۰۰۱/۲ ۶۹۷/۲
۱۰۰ ۵۴۰/. ۸۲۹/. ۸۰۳/. ۴۲۲/. ۳۹۹/. ۳۰۱/. ۵۰۲/. ۵۴۰/. ۳۰۱/۱ ۸۲۱/. ۷۲۰/. ۴۴۴/ . ۵۳۰/. ۴۷۱/. ۴۰۰/. ۴۹۴/.

به دلیل توسعه روز افزون اخیر در شبکه ­های عصبی، بنظر می ­آید که شبکه عصبی پیشرفتی جدید در زمینه علوم کامپیوتری باشد. گرچه، قبل از ظهور کامپیوترها ایجاد شده بود. اولین نرون مصنوعی توسط فیزیولوژیست اعصاب، Warren McCulloh و منطقدان، Walter Pits، در سال ۱۹۴۳ اختراع شد. امکانات و تکنولوژی موجود آن زمان اجازه پیشرفت تکنولوژی شبکه ­های عصبی را نمی­داد. اما همزمان با ظهور کامپیوترها و تکنولوژی­های برتر، شبکه ­های عصبی نیز پیشرفت زیادی کردند. گرچه، بعد از همان شروع، زمینه شبکه ­های عصبی برای چند سال از بدنامی و نا امیدی نجات پیدا کرد و بعد از گذشت زمانی ظهور مجدد علاقه و پیشرفت در این زمینه شکل گرفت. در اواخر دهه ۱۹۷۰ و اوایل ۱۹۸۰، زمینه شبکه عصبی شروع به برخورداری از تجدید حیات علاقه و افزایش تامین سرمایه کرد. این باعث شکل گیری بسیاری از پیشرفت­ها در زمینه شبکه عصبی همراه با کاربرد آن در چندین حوزه جدید شد.

یک نرون بیولوژیک با جمع ورودی‌های خود که از طریق دندریت‌ها با یک وزن سیناپسی خاص به نرون اعمال می‌شوند ، با رسیدن به یک حد معین تولید خروجی می‌کند . این حد معین که همان حد آستانه می‌باشد ، در حقیقت عامل فعالیت نرون یا غیر فعال بودن آن است .
با توضیحات فوق می‌توان گفت که در مدل‌سازی یک نرون بیولوژیک به طور مصنوعی می‌بایست به سه عامل توجه شود :
نرون یا فعال است یا غیر فعال،
خروجی تنها به ورودی‌های نرون بستگی دارد،
ورودی‌ها باید به حدی برسند تا خروجی ایجاد گردد [۲۵].
در شکل ‏۳‑۱۵ ساختار یک نورون مصنوعی را مشاهده می­کنید. سیگنال­های ورودی X₁ تا X_n ، معادل سیگنال­های عصبی ورودی و وزن­های W_i1 تا W_in ، معادل مقادیر اتصالات سیناپسی ورودی­های نورون می‌باشند که مجموعاً، ورودی نورون را تشکیل می‌دهند. تابع جمع کننده تمامی عملیات هسته سلول را انجام می‌دهد. خروجی نورون توسط تابع فعال­سازی نشان داده شده در معادله مشخص می‌شود.

شکل ‏۳‑۱۵: ساختار یک نورون مصنوعی.
مغز انسان توسط یک فرایند یادگیری می‌آموزد که در پاسخ به یک ورودی، چه خروجی را تولید کرده و ارسال کند. این فرایند یادگیری، در حقیقت، توسط تنظیم اتصالات سیناپسی در نورون­های طبیعی و معادل آنها در ANN ها، یعنی تنظیم وزنهای Wij نورون­های مصنوعی انجام می‌شود. در حقیقت در طراحی یک نورون مصنوعی، فقط کافیست وزن های Wij را مشخص کنیم تا شبکه عصبی بتواند خروجی مورد نظر را از ورودی خاص تولید کند. روش­های مختلف یادگیری وجود دارند که در آنها می‌توان بر اساس زوج مرتبهای <خروجی، ورودی> مقدار وزن­ها را به‌دست آورد.
شبکه ­های عصبی به طور کلی برای حل هر مسئله ای، سه مرحله را طی می­ کنند که این مراحل به ترتیب شامل آموزش، تعمیم^[۴۲] و اجرا^[۴۳] می­باشند. «آموزش» فرایندی است که در آن شبکه می­آموزد تا الگوی موجود در ورودی­ ها را (که به صورت مجموعه ­ای از داده ­های آموزشی است)، بشناسد. به این ترتیب که داده ­های وارد شده در نورون، پس از آنکه با وزن­های شبکه ترکیب شدند، وارد بدنه سلول شده و عملیات پردازش داده ­ها و یا آموزش انجام شده و در نهایت به صورت خروجی از نورون خارج می­ شود. پس از اینکه خروجی­ها محاسبه شدند، این مقادیر با مقادیر هدف که شامل رخساره ­های به دست آمده از مغزه­ها هستند، مقایسه شده و در صورت وجود اختلاف بین این مقادیر، وزن­های جدیدی تنظیم و عملیات آموزش تکرار می­ شود. این فرایند تا زمانی که اختلاف بین مقادیر خروجی شبکه با مقادیر هدف زیاد باشد، تکرار می­ شود. «تعمیم»، توانایی شبکه برای ارائه جواب قابل قبول در برابر ورودی­هایی است که در مجموعه آموزشی قرار نداشته­اند. فرایند «اجرا» نیزبرای بهبود عملکرد شبکه انجام می گیرد (شکل ‏۳‑۱۶). اما لازم به بیان است که در این پایان نامه، دو مرحله آخر انجام نمی­ شود. بنابراین در این مطالعه، پس از جمع­آوری و آماده ­سازی داده ­ها، ابتدا آموزش شبکه انجام و سپس برای بررسی میزان دقت نتایج به دست آمده از شبکه، اعتبار سنجی ^[۴۴]دروندادهای شبکه انجام می­ شود.

شکل ‏۳‑۱۶: ساختار یک شبکه عصبی مصنوعی.
کاربردهای شبکه های عصبی
بسیاری از کاربردهایی که وجود دارند در آنها از شبکه ­های عصبی استفاده می­ شود. بعضی از کاربردهای جالب شبکه های عصبی در [۲۶] آورده شده ­اند. تعداد کمی از مثال­های نمونه که شبکه ­های عصبی به شکلی موفقیت­آمیز در آن­ها اعمال شده ­اند در ادامه آمده است.
پیش ­بینی قیمت سهام در بازارهای سهام: شبکه ­های عصبی توسط بسیاری از تحلیلگران فنی برای انجام پیش بینی هایی در مورد قیمت­های سهام بر اساس تعداد زیادی از عوامل­ همچون سابقه عملکرد دیگر سهام­ها و دیگر شاخص­ های گوناگون اقتصادی، استفاده شده ­اند.
تشخیص پزشکی: تعدادی از نشانه­ های مرتبط با سلامت (مثل، ترکیبی از تعداد ضربان قلب، سطح مواد مختلفی از مواد در خون، تعداد تنفس و غیره) می­توانند نظارت شوند. شروع وضعیت پزشکی خاصی می تواند با ترکیبی پیچیده از تغییرات بر زیر مجموعه ­ای از متغیرهایی که در حال مانیتور شدن هستند، همبسته باشند. شبکه ­های عصبی برای شناخت این الگوی پیش ­بینی استفاده شده_­اند تا بشود درمان مناسبی را تجویز کرد.
تصویر مجازی در کامپیوتر: شبکه عصبی به طور اساسی در بسیاری از الگوریتم­های تصویر مجازی کامپیوتر استفاده می­ شود.
OCR: شبکه عصبی برای شناخت کاراکتر بصری برای زبان­های مختلف استفاده می­ شود.
مدیریت موتور: شبکه های عصبی برای تجزیه و تحلیل ورودی سنسورهای موتور استفاده می­شوند. شبکه عصبی پارامترهای گوناگونی را که موتور تحت آنها کار می­ کند، برای دست یابی به هدفی خاص، همچون حداقل کردن مصرف سوخت، کنترل می­ کند.
مزیت های شبکه ­های عصبی
مزیت­هایی برای استفاده از شبکه ­های عصبی نسبت به دیگر رده­بندها وجود دارند. بعضی از آنها بدین ترتیب هستند:
پردازش دائمی اطلاعات: یکی از مزیت­های تکنیک­های شبکه ­های عصبی که آنها را برای استفاده در سیستم­های زمان واقعی جذاب­تر می­ کند، توانایی آنها برای پردازش اطلاعات بطور دائمی است یعنی ورودی­ ها می­توانند همزمان با ورودشان پردازش شوند. بطور نسبی، در تکنیک­های آماری، هیچ تصمیمی در مورد رده­بندی هیچ­کدام از الگوها را نمی­ توان تا زمان در دسترس بودن تمامی الگوها گرفت.
یادگیری تطبیقی: شبکه ­های عصبی دارای توانایی یادگیری شیوه انجام وظایف بر اساس داده ­های موجود از آموزش ها هستند.
خود سازمان دهی: یک شبکه عصبی یا سازمان و یا ارائه اطلاعات خودش را که در زمان یادگیری دریافت می­ کند، ایجاد می­ کند.
هیچ فرض قطعی­ای وجود ندارد: شبکه ­های عصبی راه­حل تحلیلی فرعی­ای را برای تکنیک­های مرسوم که اغلب توسط فرض­های قطعی از نرمال بودن ، خطی بودن، مستقل بودن متغیر و غیره، محدود می شوند را فراهم می­ کنند.
عملکرد: شبکه ­های عصبی در حوزه ­های دشوار غیرخطی که در آنها استفاده از دیگر رویکرد­ها همانند درخت­های تصمیم ­گیری، یا سیستم­های القای قاعده که فضای نمونه­ها را در موازات با نسبت محورها کم می­ کنند، بخوبی عمل می کنند. آنها همچنین تا حدی در حوزه های صدا دار بهتر عمل می کنند.
هم راستا با این مزیت ها، محدودیت­ها و مسائلی وجود دارند که باید در زمان پیاده­سازی شبکه ­های عصبی شرح داده شده و در ادامه بحث خواهد شد.
محدودیت­های شبکه ­های عصبی
بعضی از محدودیت­های اصلی شبکه ­های عصبی نشان داده شده در مقالات به شرح زیر می­باشند.
فرایند یادگیری آهسته در مقایسه با رده­بند­های آماری همچون درخت­های تصمیم ­گیری. این تفاوت می ­تواند به اندازه­ های مختلفی باشد.
هیچ نمایش معلومات صریحی به شکل قواعدی یا دیگر شکل­هایی که به آسانی قابل تفسیرباشند، در دسترس نیست. مدل مورد نظر غیرصریح بوده و در ساختار شبکه و وزن­های بهینه­سازی شده بین نود­ها، مخفی می­باشد. از اینرو، مدل مذکور بدون وجود پایه تحلیلی عموماً جعبه سیاه یا جدول ورودی/خروجی است.
اگرچه شبکه ­های عصبی، دارای رده­بندهای بی-پارامتر و داده-اجرا می­باشد، گزینش درست ساختارهای شبکه ای اثرات مهمی بر مواردی مهم در شبکه ­های عصبی که «بیش برازش» و «کم برازش» خوانده می شوند، دارند.
این مزیت­های و محدودیت­های شبکه ­های عصبی در زمان طراحی رده­بند سیستم­های CAT مد نظر قرار خواهند گرفت.
تعمیم شبکه^[۴۵]
تعمیم یکی از مسائل مهمی است که باید در استفاده از شبکه ­های عصبی در نظر گرفته شود. تعمیم یعنی شبکه چقدر خوب می ­تواند برای موردهایی که در دسته آموزش نیستند، پیش ­بینی کند. این مسئله مهمی در توسعه شبکه ­های عصبی است. اگر شبکه بخوبی آموزش داده نشود و دقت در تست کردن در داده آموزش و همچنین در داده ارزیابی نویدبخش نباشد آنوقت گفته می­ شود که شبکه مذکور کم آموزش دیده یا کم­برازش است. از سویی دیگر، اگر شبکه، دسته­داده های آموزش را یادگرفته و دارای دقت بسیار خوبی در زمان تست کردن بر داده آموزش باشد، درحالی که در زمان تست کردن بر روی دسته داده جدید نتایجی نپذیرفتنی را داشته باشند، در آنصورت گفته می­ شود که شبکه بیش از حد آموزش داده شده یا بیش­برازش است. هردوی کم­برازش و بیش­برازش در مغایرت با تعمیم شبکه عصبی بوده و باید حتما برطرف شوند.
استراتژی های زیادی برای اجتناب از بیش­برازش و کم­برازش وجود دارند. که بعضی از آنها در زیر مطرح شده است:
استفاده کردن از میزان زیادی از داده های آموزش: یک قاعده کلی استفاده مورد­های آموزش به میزان ۳۰ برابر تعداد وزن­ها در شبکه می­باشد. این بیشتر بیش­برازش را کاهش می­دهد. برای داده ­های ساده­تر (بدون صدا) مورد­های آموزش به تعداد ۵ برابر بیشتر از تعداد وزن­ها امکان دارد که کافی باشد.
بی ثباتی: اضافه صدا بطور عمدی به نمونه­های ورودی در زمان آموزش.
توقف سریع: توقف آموزش زمانی که بنظر می­رسد شبکه دارد بیش از حد آموزش­دهی می­ شود. این با کمک بردارهای تصدیق ارزیابی انجام می­ شود.
کم شدن وزن: جریمه برای تابع اشتباه. استفاده از کاهش وزن در وزن­های بسیار بزرگ که ممکن است باعث پیچیده شدن بیش از حد تابع خروجی که احتمالاً همراه با ناپیوستگی همراه خواهد بود، اجتناب می­ شود.
استراتژی­ های یادگیری
شبکه نیاز دارد تا قبل از اینکه برای تولید خروجی­هایی مورد استفاده قرار گیرد، آموزش ببیند. یادگیری با تنظیم ماتریس­های وزن در شبکه مطابقت دارد. سه نوع از استراتژی یادگیری استفاده شده در شبکه ­های عصبی، بنام تحت نظارت، نظارت نشده، و یادگیری تقویتی وجود دارند. در این پایان نامه از طرح­ یادگیری نظارت شده استفاده خواهد شد که در مستندات مربوط به تخمین توانایی در تست های سنتی رایج هستند. یادگیری نظارت شده شامل یادگیری یک تابع توسط مثال­هایی از ورودی­ ها و خروجی­هایش می­ شود. گرچه، یادگیری نظارت نشده شامل یادگیری الگو در ورودی، زمانی که هیچ ارزش خروجی خاصی در دسترس قرار گذاشته نشده است، می باشد.
پیش ­بینی با بهره گرفتن از شبکه ­های عصبی
مسائل پیش ­بینی را می­توان به دو طبقه بنام رده­بندی و رگرسیون تقسیم کرد. در رده­بندی، هدف تعیین این است که مورد ورودی مفروض به کدام یک از دسته­های مجزا تعلق دارد. مثال­ها شامل تعیین اعتبار (مثل آیا این شخص خوب است یا بد)، اکتشاف سرطان (مثل آیا مریض مورد نظر سرطان دارد یا نه)، تشخیص امضا (مثلا آیا جعلی است یا واقعی) یا مانند مورد آزمون انطباقی است (مثل قبول شدن یا شکست). از سویی دیگر هدف رگرسیون، پیش ­بینی ارزش یک متغیر (معمولاً) دائمی است (مثل، قیمت سهام فردا، مصرف سوخت یک ماشین، سود های سالیانه آتی و غیره).

p = احتمال وقوع صفت مورد بررسی
q = احتمال عدم وقوع صفت مورد بررسی
N = حجم جامعه آماری
d = خطای نمونه گیری

روش تحقیق: با محاسبه روش کوکران حجم نمونه به ۲۲۵بدست آمده است.
۱-۶-۱- جامعه آماری و روش نمونه گیری
با توجه به اینکه مساحت محدوده مورد مطالعه ۱۱۳هکتار می باشدو تعداد کل قطعات مسکونی در آن محل در حدود۱۶۷۷ عدد است و حدود ۶۱ درصد محله را بافت فرسوده تشکیل داده است جامعه آماری و تعداد نمونه با بهره گرفتن از فرمول کوکران در حدود۲۲۵مورد می باشد.
۱-۶-۲- روش های آماری
در این پژوهش پس ازمحاسبه فراوانی،درصدودرصدتجمعی مشخصات دموگرافیک افرادموردپژوهش به محاسبه جداول توافقی بین متغیرهای دموگرافیک موردبررسی اقدام شد.سپس به محاسبه میانگین،انحراف معیار وخطای انحراف استانداردمتغیرها اقدام شد.وازآزمون تحلیل واریانس یک راهه برای محاسبه سوالات پرسشنامه اقدام شدوبرای پی گیری نتایج آزمون تحلیل واریانس ازآزمون تعقیبی توکی استفاده شد.برای تجزیه وتحلیل سوالات ازرگرسیون چندمتغیری خطی باروش همزمان استفاده شد.ازضریب همبستگی پیرسون برای محاسبه رابطه بین متغیرها،وبرای بررسی هماهنگی های درونی آزمون مذکورازضریب آلفای کرومباخ استفاده شد.

۱-۷- کاربرد نتایج تحقیق
با توجه به اینکه این تحقیق جنبه کاربردی- توسعه ای دارد، بنابراین برای برخی از سازمانها و نهادهایی که با مسائل برنامه ریزی شهری ارتباط دارند از جمله سازمان بهسازی و نوسازی، میراث فرهنگی، سازمان مسکن و شهر سازی می تواند مثمر ثمر باشد. همچنین برای برجسته جلوه دادن نقش صیادی وگسترش آموزش آن می تواند نقش مهمی را در بیکاری جوانان ایفا کند.
نتایج این تحقیق، می تواند گامی کوچک در جهت جذب مجدد جمعیت بومی در بافت شده و از فرسوده آن جلوگیری کند. همچنین این آثار تاریخی و فر هنگی موجب جذب گردشگر و توسعه اقتصادی اجتماعی بافت قدیم گردید.
فصل دوم
مبانی نظری تحقیق
مقدمه
با توجه به مکاتب، وتجارب با ارزش در سطح جهان و همچنین ایران، متأسفانه رشد ناموزون شهری، رکود و فرسودگی بافتهای قدیمی، نزول هویت و حیات مدنی فضاهای شهری، پایین بودن ضریب ایمنی و تخریب محیط زیست در اکثرشهرهای ایران به عنوان یک معضل برای شهروندان ومدیران شهری باقی مانده است. متأسفانه تدوین سیاست ها و برنامه های ناسازگار و یا عدم اجرای برنامه های مناسب، روند تخریب وفرسودگی را تشدید کرده است. امروزه بسیاری از بافت های شهری کشور، اعم از بافت های قدیمی وتاریخی، مرکزی ومیانی وحتی بافت های جدید غیر رسمی ویا برنامه ریزی نشده دستخوش مشکل کرده اند. از سوی دیگر،انباشت سرمایه های بهره بری نشده اجتماعی- اقتصادی وتکنولوژی در این بافت ها بر ضرورت شناخت انواع بافت، مخصوصا بافت قدیم وتاریخی شهرها و نحوه دخالت ومشارکت دولت ومردم را تاکید می ورزد.
قبل از هر فعالیت پژوهشی باید تحقیقات و تئوریهایی که منطبق با موضوع مورد نظر هستند مورد مطالعه قرار گیرند. آشنایی با نظرات کارشناسان و پژوهشگران می تواند به عنوان راهنمایی برای مطالعات بعدی قرار گیرد، به همین خاطر برای مطالعه در بافتهای قدیم شهر لازم است که از نظرات و تئوریهای مختلف که درباره این بافتها بیان شده، استفاده شود.
به لحاظ زمانی ریشه تمام تئوریها و نظریه های مربوط به شهر و بافت قدیم را باید در نیمه دوم قرن هیجدهم جستجو کرد. بررسی و تحلیل نظریه ها، اندیشه ها، سبک و الگوهای متفاوت مربوط به بافت قدیم، امکان دستیابی به راهکارهای مناسب برای زمان حال و مکان و موقع جغرافیایی مورد نظر برای هر محقق و برنامه ریز شهری فراهم می آورد.
از آن زمان تا کنون نوعی تناسب، همزمانی، تأثیرگذاری میان جریانهای فکری، اجتماعی غالب در هر دوره زمانی و نظریه ها و رویه های شهری وجود دارد. این دو نیز برای فضای اجتماعی، کالبدی شهر تأثیر می گذارند و گونه ای ویژه از شهر را تشکیل داده اند ( برک پور، ۱۳۷۸، ص ۱۱۷). در حال حاضر، به دنبال تغییر دیدگاه ها و الگوها در برنامه ریزی شهری، یعنی منسوخ شدن الگوهای طرحهای جامع سنتی و رواج الگوی طرحهای راهبردی مبانی نگرش به بافت قدیم و تغییرات کالبدی و کارکردی آن تا حدود زیادی تغییر کرده است. بنابراین شناخت نوع رویکرد در جهت پیشبرد برنامه ریزی شهری و حل مشکلات در بافت مورد نظر ضرورتی است.
۲-۱-سابقه تحقیق
اهمیت و ضرورت حفظ آثار کهن نه به عنوان پدیده های نمادین، بلکه به دلیل شناخت سیر تحول و تکامل تاریخ شهر سازی و تمدن شهر نشینی، حفظ هویت و اصالت شهری و تبیین حیات شهری بر اساس شواهد و مدارک علمی همواره مورد توجه بوده است. به نظر بعضی محققان، بهسازی و نوسازی شهری مربوط به سالهای پس از انقلاب صنعتی به ویژه قرن نوزدهم به بعد است، اما نوسازی و بهسازی مدرن امروزی و نهادینه شده از اواخر قرن نوزدهم آغاز شده است(شماعی و پور احمد، ۱۳۸۴، ص ۱۹).
- ویه لودو (۱۸۹۶-۱۸۱۴)معتقد است شهرها در روند رشد و گسترش خود موجب بی رونقی و رکود بافتهای قدیمی می شوند. باید برای حفظ هویت فرهنگی بخشهایی که بعد از تاریخ اصلی ساخت بناهای بافت قدیم افزوده شده اند حذف شوند و اگر قسمتهایی از بناهایی تخریب شده، آن را بازسازی وتکمیل نمود(افلاطون ، ۱۳۴۸، ص ۵۰).
- راسکین(۱۹۰۰-۱۸۱۹) نویسنده انگلیسی معتقد است که در روند رشد و توسعه شهرها فضا های کالبدی قدیمی شهر را نباید مورد بازسازی و تجدید بنا و حتی مرمت قرار داد.وی ساماندهی یک بنای قدیمی رابی احترامی به ارزشهای گذشته می دانست و معتقد بود در روند توسعه فیزیکی شهر بافتهای قدیمی به عنوان سند بدون هیچ گونه دخل و تصرف و حتی تعمیر و مرمت نگهداری شوند(فلامکی،۱۳۶۹، صص ۱۸-۱۶).
- کامیلوسیت(۱۹۰۳-۱۸۴۳) نخستین شخصی است که از کاربرد هنر برای زیبایی شهر و اقدامات بهسازی و نوسازی شهری سخن گفته است. وی بر این باور بود که احیای محیطهای قدیمی باید با توجه نیازهای امروزین جامعه صورت گیرد(مهندسین مشاور طاش، ۱۳۷۳، ص ۱۱).
- هوسمان در دهه ۱۸۷۰ برای اولین بار تجربه احیاء و ساماندهی نواحی تاریخی را که در اثر رشد و گسترش شهر پاریس اتفاق افتاده بود، مطرح نمود. وی به الگوی مرمت به ویژه مرمت بزرگ مقیاس اهمیت بیشتری می داد. بعد از هوسمان به دنبال آن به تدریج در سایر کشورهای جهان از جمله انگلیس اقداماتی توسط ویلیام موریس با تشکیل انجمنی برای حفظ ساختمانهای قدیمی صورت گرفت. این اقدامات در دهه ۱۹۲۰ به پیشگامی لوکوربوزیه وارد مرحله جدیدی شد.
- الکساندر (۱۹۳۶) از نظریه پردازان و طراحان معروف آمریکایی است که با بهره گرفتن از تجارب شهرهای کهن، فرایندی نو را برای طراحی پیشنهاد می کند. او اظهار می دارد:« هنگامی که به زیبا ترین شهرهای روزگار گذشته نگاه می کنیم، همواره احساس می نماییم که این شهرها زنده اند. این احساس تصویری از یک کیفیت ساختاری ویژه است که این شهرها از آن برخوردارند و چون یک کل و تحت قوانین کلیت خود رشد کرده اند. الکساندر ضمن اشاره به این نکته که در شهرهای امروزی چنین کلیتی وجود ندارد، وظیفه دستیابی به استخوان بندی آن را به عهده طراحی شهری گذاشته و ساختاری را ارائه می دهد که برگرفته از بافتهای کهن است(حبیبی و دیگران، ۱۳۸۶، صص ۲۹-۲۸).
از دیدگاه گدس(۱۹۵۰) توجه به حرکت انسان در فضاهای شهری، الهام از شالوده های پنهان و بارز کردن آنها در بهسازی و نوسازی شهری، بهبود محیط شهری و شرایط زیستی ساکنان با مشارکت شهروندان، مطرح نمودن طرحهای مرمتی با طرحهای آمایش، انجام بهسازی و نوسازی بر اساس بافت ارگانیک و سلسله مراتب عملکردی حائز اهمیت می باشد. در دهه ۱۹۶۰ با اعتراض به نوسازیها، مجدداً مرمت و ساماندهی بناهای تاریخی وارد مرحله دیگری گردید، به طوریکه از دهه ۱۹۷۰ الگوی مرمت اهمیت بیشتری یافت و مرمت بزرگ مقیاس یا ساماندهی شهری جای مرمت کوچک مقیاس را گرفت(حبیبی، ۱۳۷۶، ص ۷).
سازمان ملل متحد در سال ۱۹۷۴ در رهنمودهای برنامه ریزی مسکن در کشورهای در حال توسعه اعلام کرد. در روند توسعه فیزیکی شهری و تصرف و اشغال زمینهای اطراف شهرها، دولتها باید به جای تخریب و نوسازی بافتهای فرسوده شهر، به باز سازی آنها بپردازند و گروه های کم در آمدی که به ناچار در این بافتها سکنی گزیده اند، با کمک دولت شرایط زیستی بهتری پیدا کنند چرا که در غیر این صورت، دولت مجبور است تا زمینهای پیرامون شهر رابه آنها واگذار نماید.
- کلاول در سال ۱۹۸۱، مطرح نمود که مهاجرتهای بی رویه و شدید به شهرها، موجب رشد و گسترش شهرها می شود و ازطرف دیگر این مهاجرتها و جابجایهای بی رویه جمعیت، عامل پیدایش زاغه ها و بر هم زننده سیمای سکونتگاه های انسانی به ویژه در بافتهای محسوب می گردد.
- لینچ (۱۹۸۴)شهر ساز آمریکایی است که به امر حفاظت توجه بسیار داشت و حفاظت را امری آیینی و دائمی می دانست. اقدامات لینچ سبب ارائه نظریه هایی عمده در این زمینه گردید که شامل موارد زیر می باشد: الف) مرمت امری آیینی و دائمی است. ب) گفت و گوی میان گذشته و آینده تنها با مرمت آیینی و تداومی امکان پذیر است. ج) نگهداری بنا، مجموعه و یا بافتهای شهری که از کیفیت بالا، معنی و هویت برخوردار می باشند، ضروری است(همان منبع، ص ۳۲).
- بالچین(۱۹۸۸) در بررسیهای اکولوژیکی شهرها در بافتهای قدیمی معتقد است رکود و فرسودگی بافتهای قدیمی ناشی از مهاجرت جمعیت کنونی ساکن بافت قدیم و استقرار افراد فقیر در آن و محرومیتهای اجتماعی است.
- تیسدل(۱۹۹۶) همراه با گروه کاری خود با« ارزیابی مجدد کیفیت محله های تاریخی شهری» میدان پاپونیر و محله پاستورز را در شهرهای سیاتل و نیویورک آمریکا مورد بررسی قرار داده و آن را در اثری با همین عنوان منتشر نمود. وجود مشکلاتی چون انتقال کاربری های تجاری- خدماتی از میدان و کاهش رونق ارزش تجاری و مرکزیتی به منطقه ویژه در مقطع سالهای ۱۹۷۰-۱۹۵۰ فرسودگی ظاهری واحدهای ساختمانی ، افزایش جرم و جنایت شهری، گسترش روزافزون فقر و غیرهتیسدل را بر آن داشت که با هدف جایگزین سازی پارامترهای روان شناختی و معنوی احیاء بافت تاریخی، بهبود بخشی کالبدی و زیست محیطی جدید به منظور ارتقاء تصویر و هویت ناحیه مورد نظر، طرح راهبردی- ساختاری احیای این بافت را با تکیه بر طرحهای موضوعی- موضعی چون ضوابط ورودیهای شهری، رهنمودهای تصویری ساختمان سازی، حفظ حداقل باقی مانده و غیره ارائه دهد(تیسدل،۱۹۹۶).
- ربیع(۲۰۰۳) استاد ایرانی دانشگاه بین المللی ایران در آمریکا در پژوهشی با عنوان«توانمند سازی محله ای، رویکرد جایگزین برای تلفیق سنت و مدرنیزم در بافتهای قدیم شهری»، احکام و ضوابط طرحهای جامع و تفصیلی را به عنوان حکم اعدام بافتهای سنتی محله های قدیمی بر شمرده است(حبیبی و دیگران، ۱۳۸۶، ص ۳۴).
در ایران اولین اقدام مطالعاتی در سال ۱۳۴۸ به سرپرستی مهندس توسلی در مورد بافت قدیم«شهر یزد» انجام گرفته، طرح بعدی «طرح بهسازی محله های فرسوده تهران»«بازار عودلاجان» بود که در سال ۱۳۵۹ تهیه شد، حدود سال ۱۳۶۳ مجموعه طرحهای« روانبخشی» در بافتهای قدیم شهرهای ایران به واسطه وزارت مسکن و شهرسازی در چند شهر به اجراء در آمد(رهنما،۱۳۷۵، ص ۲۳۸).
- فلامکی(۱۳۶۹) یکی از راه های مهم احیاء و ساماندهی بافتهای قدیمی در روند توسعه فیزیکی شهر انطباق کاربردهای خانه ها، بازارها،مدرسه ها و گرمابه های قدیمی با شرایط امروزی است.
- شیعه(۱۳۷۰)در روند توسعه فیزیکی شهرهای امروز معتقد است که از الگوهای شهرهای سنتی در جهت بهسازی و بازسازی و به ویژه توسعه فیزیکی باید استفاده شود و ضمن هماهنگ سازی بخشهای مختلف شهری و ایجاد رابطه و همبستگی بین بخشهای مختلف شهری از مشکلات شهری کاسته شود.
- رهنما(۱۳۷۵) در رساله دکتری خود به روش های احیاء بافت قدیم و توسعه شهری نمونه بافتهای مسکونی مرکز مشهد با تأکید بر محله سر شور پرداخته و عامل احیاء بافت قدیم را در توسعه اجتماعی و اقتصادی ساکنان بافت قدیم معرفی نموده است.
- مشهدیزاده(۱۳۷۸) معتقد است در ایران اولین اقدامات شهر سازانه، ایجاد خیابانهای عریض و اکثراً شطرنجی و عمود بر هم بود این خیابانها بر پیکر بافت قدیمی شهرهای ایران تحمیل شدند؛ نتایج این امر از هم پاشیده شدن شالوده بافت کالبدی شهرهای ایران و از هم گسیختن محلات قدیمی بود.
- شماعی(۱۳۸۰)در رساله دکتری خود،پیامدهای ناشی از توسعه فیزیکی شهر یزد در بافت قدیمی شهری را مورد بررسی قرار داد و می نویسد: یکی از دلایل عمده عقب ماندگی آن کم توجهی از یک طرف و رشد و توسعه بی رویه و ناموزون بخشهای جدید شهری از طرفی دیگر بوده است که در نتیجه هم بخش مرکزی یا بافت قدیم و هم بخش جدید را دچار مشکلات متعددی ساخته است.
- حبیبی و همکاران در سال ۱۳۸۶ کتابی تحت عنوان بهسازی و نوسازی بافتهای کهن شهری چاپ نمودند که به بررسی اهمیت بافتهای کهن و مسائل و مشکلات موجود آنها در سطح جهانی و ایران پرداخته است
- محمد آئینی(۱۳۸۶) در کتاب “موضوعات اقتصادی، مالی و مدیریتی در بهسازی و نوسازی بافت های فرسوده شهری"بطور جامع به نهضت های نوسازی بافت های فرسوده، طرح توانمند سازی صاحبان املاک فرسوده، ضرورت مشارکت مردم، تجمیع بلوک ها، ارائه نمونه های مطالعاتی در این زمینه، بررسی جنبه های اقتصادی و مالی نوسازی بافت های فرسوده و …. پرداخته است. شاید بتوان گفت این کتاب جزء بهترین منابع در مورد بازسازی بافت های فرسوده با رویکرد تامین مسکن می باشد.
- حسن قهرمانی (۱۳۸۶)در پایان نامه خود تحت عنوان” بهسازی و مرمت بافت های فرسوده شهری” بیشتر به بیان چارچوب نظری در این مورد و ارائه نظریات و جایگاه بافت های فرسوده در برنامه های توسعه در ایران پرداخته است. روش و الگویی برای برخورد با این بافت ها را ارائه نکرده است. با بررسی پایان نامه ها و تحقیقات موجود در زمینه بافت های فرسوده این چنین استنباط می شود که تحقیقات انجام شده تاکید بیشتری به تعریف و مفاهیم، مکاتب، سوابق و چارچوب نظری در مورد بافت ها دارند و کمتر به ارائه راهکارها و الگو های کاربردی در این زمینه پرداخته شده است.
۲-۲- مفاهیم و واژه ها
۲-۲-۱- بافت:
بافت گستر ه ای هم پیوند است که از بناها، راه ها، مجموعه ها، فضاها، تأسیسات و تجهیزات شهری و یا ترکیبی از آنها تشکیل شده باشد.(وزارت مسکن و شهرسازی، ۱۳۸۴، ص۱۰).
۲-۲-۲- بافت قدیمی: